عملیات «الرقه» سوریه و ماجرای «معامله بزرگ» واشنگتن با داعش

رامین حسین آبادیان: شهر «الرقه» در شمال سوریه واقع شده است. تروریست های تکفیری داعش در سال 2014 در یورشی وحشیانه به این شهر، آن را به طور کامل به اشغال خود درآوردند. از آن زمان تاکنون از شهر الرقه به عنوان پایتخت خودخوانده تکفیریهای داعش یاد می شود؛ درست همچون شهر موصل که مدتها پایتخت خودخوانده داعشی ها در عراق بود. پس از تصرف این شهر توسط داعش، نیروهای سوری تلاش زیادی کردند تا عملیات آزادسازی آن را کلید بزنند اما هراس از به خطر افتادن جان غیرنظامیان از یک سوی و اولویت‌بندی برای نبرد با داعش در جبهه های مختلف از سوی دیگر، همواره موجب به تأخیر افتادن زمان آغاز این عملیات شد. با این حال، در نوامبر سال گذشته میلادی یعنی حدود یک سال پیش نیروهای دموکراتیک کُرد سوری بدون هماهنگی با دولت دمشق عملیات آزادسازی الرقه از لوث داعش را کلید زدند؛ اقدامی که با کمک های فراوان ایالات متحده آمریکا انجام شد.

اهمیت استراتژیک شهر الرقه

شهر الرقه در کرانه رود فرات واقع شده است. در این شهر زمین های کشاورزی بسیار حاصلخیزی وجود دارد که البته به نظر می رسد تعداد قابل توجهی از آنها در سایه اقدامات مخرب تروریست های تکفیری، از سال 2014 تاکنون از بین رفته اند. در این شهر، سدی به نام «الطبقه» وجود دارد که منابع آبی شهرهایی نظیر حلب را تأمین می کند. شهر الرقه همچنین از لحاظ جغرافیایی بسیاری از مناطق و جاده‌های راهبردی را به یکدیگر متصل‌ می‌کند. این شهر در واقع، حلقه وصل میان مناطق استراتژیک در سوریه است و از محور شرقی به «دیرالزور» و از محور شمالی به «حلب» می رسد.

افزون بر این، نزدیکی الرقه به مرزهای ترکیه و عراق موجب شده است تا رفت و آمدها از آنجا به این دو کشور به سهولت صورت پذیرد. الرقه همچنین در نزدیکی شهرهای مهمی همچون حلب، حمص، حماه، دیرالزور و الحسکه قرار دارد. طبق آمار و ارقام منتشرشده، شهر الرقه ششمین شهر بزرگ سوریه به شمار می رود و از این حیث نیز حائز اهمیت است. درهمین حال، چاه ها و میادین نفتی بسیاری در الرقه وجود دارد که تروریست های داعش طی سال های گذشته با غارت آنها بخش عمده ای از منابع مالی مورد نیاز خود را تأمین کرده اند.

عملیات غیرقانونی نیروهای دموکراتیک کُرد سوری

همانگونه که گفته شد نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در نوامبر سال 2016 عملیات آزادسازی شهر الرقه را کلید زدند. پس از آنکه دولت سوریه اعلام کرد که عملیات الرقه بدون هیچگونه هماهنگی با دمشق کلید خورده است، ابعاد غیرقانونی این عملیات آشکار شد. درهمین ارتباط، «عمر اوسی» نماینده پارلمان سوریه درخصوص آغازعملیات الرقه توسط نیروهای کُرد می گوید: «علت اصلی اینکه کُردها دست به آغاز عملیات آزادسازی الرقه زدند به توطئه‌ای بازمی گردد که آمریکایی ها تدارک دیده اند. این عملیات به رهبری ایالات متحده آمریکا آغاز شده است و نیروهای دموکراتیک کُرد باید بدانند که واشنگتن به دنبال مبارزه با تروریسم نیست. داعش همچنان به عنوان یکی از ابزارهای اصلی ایالات متحده آمریکا در منطقه محسوب می شود و این کشور هیچ برنامه ای برای نابودی آن در سوریه ندارد». برهمین اساس، کاملا روشن می شود که نیروهای ارتش سوریه هیچ ارتباطی با عملیات الرقه نداشته و این نیروهای دموکراتیک کُرد بودند که خودسرانه و به منظور تحقق اهداف و اغراض تجزیه طلبانه خود در سایه حمایت های واشنگتن، وارد این بازی خطرناک شدند.

چرا کُردها وارد الرقه شدند؟

سؤال مهمی که به ذهن متبادر می شود این است که چرا نیروهای دموکراتیک کُرد سوری به یکباره و بدون هماهنگی با دولت دمشق وارد الرقه شدند؟ باید این حقیقت را پذیرفت که کُردهای سوری همواره به دنبال فراهم شدن شرایطی برای تشکیل یک دولت مستقل کُردی برای خود در شمال سوریه بودند. ازهمین روی، آنها در سال 2015 مجموعه ای را تحت عنوان «نیروهای دموکراتیک کُرد سوری» تشکیل دادند. دولتمردان آمریکایی نیز از فرصت به دست آمده نهایت بهره برداری را کرده و به کُردها کمک کردند تا در راستای عملیاتی ساختن خواسته خود گام بردارند. از آنجایی که شهر الرقه در شمال سوریه واقع شده و نیروهای سوری عملا در آنجا حضور نظامی نداشته و ندارند، کُردها و متحدان آمریکایی آنها این شهر را بهترین منطقه در سوریه برای برپایی فدرالیسم کُرد دیدند و بدین ترتیب آن را مورد هجوم قرار دادند.

استفاده ابزاری ایالات متحده از کُردهای سوری

از آنجایی که ایالات متحده آمریکا زاویه کُردهای سوری با دولتمردان دمشق را به خوبی درک کرده است، تلاش می کند تا از آنها استفاده ابزاری کند. آمریکایی ها که امروز بهتر از هرکس دیگری می دانند تروریست های تکفیری داعش آخرین نفس های خود در نقاط مختلف سوریه را می کشند، در صددند تا از طریق تشکیل یک ائتلاف مشترک با کُردها ضمن تثبیت حضور نظامی‌شان در برخی نقاط سوریه، گزینه مقابله و رویارویی با دولت دمشق را در دوران پساتروریسم در این کشور، فعال نگاه دارند. از سوی دیگر، حمایت از نیروهای دموکراتیک کُرد سوری و تسلیح گسترده آنها توسط دولتمردان آمریکایی این فرصت را برای واشنگتن فراهم می‌آورد تا از اتحاد و همبستگی خود با کُردها در شمال سوریه به عنوان اهرام فشاری بر دولت بغداد استفاده کند، چراکه بغداد نیز همچون دمشق درگیر اقدامات جدایی‌طلبانه و تجزیه‌طلبانه کُردهای اقلیم کردستان است. واشنگتن می تواند با بهره برداری از این برگ برنده (ائتلاف مستحکم با کُردهای شمال سوریه) دولت بغداد را به منظور تحقق برخی خواسته های خود در عراق، تحت فشار قرار دهد.

آمریکایی ها برای تقویت ائتلاف خود با کُردها در شمال سوریه وعده تشکیل دولت مستقل کُردی را به نیروهای دموکراتیک کُرد داده اند. در همین ارتباط، روزنامه ترکیه ای «ینی شفق» می نویسد: «آمریکا در جریان نشست میان مقامات عالیرتبه وزارت دفاع و خارجه این کشور با فرماندهان و سران مردمی کُرد در شهر عین عیسی در الرقه وعده داده است تا دولت مستقل، قانونی و مورد قبول جامعه جهانی برای کُردها را تا 6 ماه آینده ایجاد کند».

انتقال تکفیریها از الرقه به دیرالزور

اکنون که شهر الرقه تقریبا از تصرف تروریست های تکفیری داعش خارج شده، ایالات متحده آمریکا پروژه انتقال آنها به شهر دیرالزور و همچنین منطقه «البوکمال» در مرزهای مشترک با عراق را کلید زده است. این در حالی است که نیروهای سوری هم اکنون مشغول نبرد سنگینی با تکفیری ها در دیرالزور هستند و در منطقه «البوکمال» نیز تروریست های داعش، تمامیت ارضی عراق را تهدید می کنند. درهمین ارتباط، «ولید المعلم» وزیر خارجه سوریه می‌گوید: «شواهد و اسناد زیادی در دست هستند که نشان می دهند بالگردهای آمریکایی تروریست های داعش در سوریه را از منطقه ای به منطقه دیگر منتقل می کنند. آمریکایی ها قصد دارند از تکفیری ها حمایت کرده و در زمان مناسب از آنها استفاده کنند. البته این مسأله کاملا طبیعی است. این به نفع آمریکایی‌ها نیست که تروریسم در سوریه نابود شود». این مسأله به خوبی گویای این واقعیت است که واشنگتن همچنان به دنبال حفظ داعش هم در سوریه و هم در عراق است و برخلاف آنچه که ادعا می کند، اراده و نیت واقعی برای پایان دادن به حیات تکفیریها در منطقه ندارد.

معامله آمریکایی ها با تکفیری ها

بسیاری از شواهد دالّ بر وجود یک معامله بزرگ میان ایالات متحده آمریکا و تروریست‌های تکفیری در الرقه هست. آمریکایی ها طی یک سال گذشته که با نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در الرقه همکاری داشته اند، نه تنها نقش مفید و مؤثری در ضربه وارد کردن بر پیکره تکفیریها ایفا نکرده اند، بلکه برعکس در بسیاری از موارد به جای تروریست ها، غیرنظامیان و زیرساخت های الرقه را هدف حملات هوایی گسترده خود قرار دادند. درهمین ارتباط، مرکز موسوم به دیدبان حقوق بشر سوریه وابسته به مخالفان این کشور اعلام کرد که از زمان آغاز حملات ائتلاف بین المللی به اصطلاح ضد داعش به سرکردگی آمریکا تا کنون دستکم بیش از 2000 غیر نظامی در الرقه و چهار استان دیگر سوریه جان باخته اند.

«ولید المعلم» وزیر خارجه سوریه نیز چندی پیش اعلام کرد: «ائتلاف آمریکایی با همه چیز و همه کَس در سوریه مبارزه می کند به استثنای داعش». علاوه‌براین، همانگونه که گفته شد شمار زیادی از عناصر داعش در عملیات های هلی‌برن ایالات متحده از شهر الرقه نجات یافته و به دیرالزور منتقل شدند. درهمین حال، روسیه نیز چندی پیش اعلام کرده شواهدی دارد که حمایت آشکار آمریکایی ها از داعش در سوریه را اثبات می کند. وقتی قطعات مختلف ذکر شده پازل «حمایت واشنگتن از داعش» را در کنار هم قرار می دهیم به این نتیجه می رسیم که آمریکایی ها در ازای مشارکت تکفیریهای داعش در نبرد با نیروهای مقاومت در دیرالزور، به آنها در شهر الرقه امان نامه داده اند تا معامله بزرگی با آنها کرده باشند.

ژست دروغین مبارزه با تروریسم

دولتمردان ایالات متحده آمریکا با پشتیبانی ازعملیات نظامی نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در الرقه تلاش می کنند تا در برابر افکار عمومی منطقه و جهان، ژست مبارزه با تروریسم بگیرند. آمریکایی ها به این مسأله واقف هستند که پرونده ننگین آنها در حمایت از تروریسم طی سالیان متمادی گذشته به آبروی آنها در عرصه بین المللی خدشه وارد کرده است. ازهمین‌روی، آنها با مشارکت در عملیات الرقه می خواهند تا حتی الامکان ننگ حمایت از تروریسم را از دامن خود پاک کنند. از سوی دیگر، آمریکایی ها از رهگذر عملیات الرقه به دنبال «قهرمان سازی» خود هستند تا بگویند این واشنگتن بود که پایتخت خودخوانده تکفیریها را از چنگ آنها خارج کرد نه ایران، روسیه و یا نیروهای مقاومت سوری.

همیشه پای سعودی در میان است

همانگونه که انتظار می رفت، بالاخره رد پای عربستان سعودی در تحولات شهر الرقه و حمایت های آن از عملیات غیرقانونی آمریکایی ـ کُردی در این شهر، آشکار شد. چندی پیش «ثامر السبهان» وزیر مشاور سعودی در امور خلیج فارس به همراه «برت مک گورت» فرستاده دونالد ترامپ، وارد شهر الرقه شد. رسانه های سعودی مدعی شدند که سفر این مقام سعودی به الرقه برای بررسی شرایط جهت مشارکت ریاض در روند بازسازی این شهر، صورت گرفته است. حال آنکه واقعیت چیز دیگری است. السبهانِ سعودی نه یک مقام دیپلماتیک که یک مقام نظامی و اطلاعاتی در عربستان محسوب می شود که طی حداقل سه دهه گذشته پست های نظامی فراوانی در این کشور داشته و اساسا از دانش‌آموختگان دانشکده افسری است. برهمین اساس طبیعی است که اعزام یک مقام نظامی ـ اطلاعاتی به الرقه از سوی عربستان سعودی نمی تواند برای پیگیری اهداف غیرامنیتی صورت گرفته باشد.

افزون براین، السبهان پیش از انتصاب به عنوان وزیر مشاور در امور خلیج فارس به عنوان سفیر ریاض در بغداد مشغول به کار بود. نگاهی به سوابق نه چندان دور وی در بغداد نشان می دهد که این مقام سعودی همواره مأموریت به چالش کشیدن مقاومت را برعهده داشته است. همین نقش آفرینی مخرب وی در عراق و تلاش برای تفرقه افکنی میان شیعیان و اهل تسنن و همچنین خدشه وارد کردن به چهره حشد الشعبی موجب شد تا وزارت خارجه عراق السبهان را عنصرنامطلوب معرفی کرده و او را از کشور خود اخراج کند. از همین روی، پر واضح است که عربستان سعودی نه برای بازسازی الرقه که برای ایجاد جبهه ای جدید برای خود در سوریه است تا از این طریق بتواند خلائی را که به دنبال شکست مزدوران تروریستش در این کشور ظهور و بروز پیدا کرده است، پُر کند. در واقع، ریاض با همکاری با واشنگتن و نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در جستجوی نقش جدیدی برای خود در سوریه است. ریاض نمی خواهد صدها میلیارد دلاری که طی هفت سال گذشته صرف حمایت های مالی ـ تسلیحاتی از تکفیریها جهت به زیر کشیدن دولت دمشق کرده است، به این راحتی بر باد برود.

روزنامه فرامنطقه ای «رأی الیوم» در خصوص حضور عربستان در الرقه می نویسد: «معلوم نیست سبهان و حکومت وی با آمریکایی‌ها در الرقه چه می‌کنند اما در هر حال کار خطرناکی می‌کنند که می‌تواند پاسخ مستقیم یا غیرمستقیم ترکیه و ایران و مطمئنا سوریه را به همراه داشته باشد. بنابراین آیا عربستان قادر به رویارویی با این جواب به هر شکلی که باشد خواهد بود آن هم در شرایطی که سران این کشور در باتلاق جنگ یمن گرفتار آمده و متحدانشان هم در سوریه شکست خوردند؟»

سخن پایانی

براساس آنچه که گفته شد، آمریکا حتی هم اکنون که وانمود می کند درحال مبارزه با تروریسم است، نابودی تکفیریها چه در سوریه و چه در عراق را برنمی تابد و به انحاء مختلف به حمایت از آنها ادامه می دهد. با این حال، اهداف آمریکایی ها از ورود به عملیات الرقه را می توان در موارد ذیل خلاصه کرد؛

*عدم تمایل واشنگتن برای بازپس گیری الرقه توسط نیروهای مقاومت سوری و هم‌پیمانان آن یعنی ایران و روسیه.

*بسترسازی برای عملیاتی ساختن پروژه تجزیه منطقه غرب آسیا با حمایت از جدایی‌طلبی‌های نیروهای دموکراتیک کُرد سوری در شمال سوریه.

*انتقال عناصر تکفیری از الرقه به دیرالزور برای ممانعت از تسلط نیروهای مقاومت بر این شهر استراتژیک.

*ممانعت از بهره برداری های اقتصادی دولت سوریه از چاه ها و میادین نفتی واقع در شهر الرقه.

*ایجاد موازنه قوا به نفع معارضان سوری و پُر کردن چنته آنها در سلسله مذاکرات صلح آستانه و ژنو.

منبع: فارس