حریم حرم – زینب شعبانی: بیش از ده سال از اوجگیری اعتراضات مردمی و قیام ملت بحرین در 14 فوریه 2011 علیه رژیم سفاک آل خلیفه میگذرد. شعلههای این قیام که در کنار میدان «لؤلؤ» در شهر «منامه» افروخته شد، منجر به دستگیری، زندان، شکنجه و اعدام بسیاری از انقلابیون و آزادیخواهان بحرینی به دست این رژیم سرکوبگر و مستبد شد. صدها انسان بیگناه، تنها به جرم وطنپرستی و مبارزه علیه استبداد به دهها سال حبس در زندانهای مخوف این رژیم محکوم شدهاند. تاکنون اخبار بسیاری از وضعیت نامناسب این زندانها و رفتار غیرانسانی نگهبانان با زندانیان بیگناه شنیده شده است.
سردمداران این رژیم همواره سعی داشتهاند بر روی خشونتهای فراوانی که در این زندانها علیه زندانیان رخ میدهد، سرپوش بگذارند و چهره حکومت نامشروعشان را تطهیر کنند. آنان با شیوههای تبلیغاتی و رسانهای بسیار، حقایق هولناکی که در بطن این زندانها رخ میدهد را پنهان میکنند. زندان مرکزی جَوْ یکی از این زندانهاست که در شهر «منامه» و در حاشیه ساحلی این شهر بنا شده است. نمای ظاهری این زندان مانند کشور بحرین از دور چشماندازی زیبا و دلفریب دارد ولی در باطن آن، هولناکترین جنایات علیه زندانیان به وقوع میپیوندد.
البته فعالان بحرینی کتابی روشنگرانه در رابطه با شرححال زندانیان محبوس در این زندان با نام «زندان جَوْ» منتشر کردهاند. کتاب «زندان جو» به قلم «جهاد»، جوان دانشجوی بحرینی، که از زندانیان سیاسی این زندان به شمار میرود، به نگارش درآمده است. «جهاد» متن این کتاب را در داخل زندان به رشته تحریر درآورده است. او کوشیده با بیان خاطراتِ تلخ و دردناکش از دوران اسارت، گوشهای از ستمهایی را که در زندان «جو» علیه زندانیان بیپناه به وقوع میپیوندد، به تصویر بکشد.
او با وجود مشقت بسیاری که دراثنای نگارش کتاب با آن مواجه بوده، تلاش کرده است ابعاد زیادی از حقایق تکان دهندهای را که در زندان اتفاق میافتد، بر روی کاغذ بیاورد. خاطرات او در این کتاب حکایت از اِعمال شدیدترین و غیر انسانیترین شکنجهها بر روی زندانیان دارد؛ واقعیاتی که بیانگر پایمال کردن کرامتهای انسانی و اسلامی صدها انسان مظلوم توسط یک رژیم ضد بشری است.
حجم زیادی از خاطرات «جهاد» مربوط به اوجگیری خشونت نگهبانان و مسئولان زندان علیه زندانیان در تاریخ 10 مارس 2015 تا ماههای پس از آن است. علت این افزایش خشونت، اعتراضات گستردهای است که توسط زندانیان به دلیل وضع نامناسب زندان رخ میدهد. نگهبانان و مسئولان زندان که اغلب از ملیتهای غیر بحرینی هستند از هیچ ظلم و ستمی مانند شکنجه زندانیان با کابل و باتوم، ریختن آب سرد بر روی بدن برهنه زندانیان در هوای سرد، تحقیر و توهین به مقدسات آنان، محرومیت زندانیان از ابتداییترین نیازهای یک انسان مثل قضای حاجت، خشونت جنسی علیه جوانان و نوجوانان کم سن و سال و بازرسیهای اهانتآمیز، فروگذار نمیکنند.
این برش از کتاب نمایانگر گوشهای از خاطرات دردناکی است که یکی از زندانیان برای جهاد روایت کرده است و نگارنده آن را در میان نوشتههایش جای داده است:
«اینهایی که میگویم هم جزئیات مختصری از گرفتاری و رنج و بلاهایی است که آن روزها بر سر زندانیان آمد: 1. صفهای اجباری جزء برنامههای روزانه بود و چندین بار، مخصوصاً نیمههای شب و صبح تشکیل میشد، بهخصوص وقتی هوا گرم میشد. با گرم شدن هوا _که باعث بیهوشی عدهای میشد_ زندانیها را مجبور میکردند در تمجید خاندان سلطنتی خلیفه شعار سر بدهند. 2. کتک و شکنجه تمام کسانی که میخواستند به دستشویی بروند. معلوم است زندانیها به خاطر نبودنِ دستشوییهای کافی دچار مشکلات زیادی بودند، چون برای 265 نفر فقط دو حمام در نظر گرفته شده بود و این به بیماری دهها نفر و امتناع عدهای دیگر از غذا خوردن منجر شد. 3. یکی از روزها به زندانیان سوله شمالی (یکی از قسمتهای ساختمان (1) که به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم میشد) حمله شد. آنها این زندانیان را که تقریباً صد نفر بودند از بین همه جدا و روی هم پرت کردند و چندین ساعت زیر ضربات لگد و باتونهای پلاستیکی و کابل برق گرفتند. 4. زندانیان سیاسی جدید که حکمشان صادر شده بود را به زندان مرکزی «جَو» آوردند و شکنجه کردند. آنها یک روز کامل زیر شکنجه بودند و روز بعدش، همراه بقیه زندانیها با سر و استخوان شکسته و لباسهای غرق خون داخل چادر انداختند. روزهای بعد جای جراحتها کتکشان میزدند. 5. تعدادی از زندانیها را هر شب صدا میزدند و وحشیانه شکنجهشان میدادند، طوری که بیهوش میشدند. شبی نبود که صدای فریاد و ناله این زندانیها به گوش ما نرسد.»
نکتهای که نگارنده در این اثر بسیار بر آن تأکید داشته، حفظ اتحاد بین شیعه و سنی در میان زندانیان است. او در بخش دیگری از کتاب اینطور مینویسد: «اینجا دیگر سنی و شیعه مطرح نبود و همه ما باهم برادر بودیم. هنوز همان شعاری را سر میدادیم که از سال 2011 در میدان مروارید سر میدادیم: «شیعه و سنی باهم برادریم و وطنمان را نمیفروشیم.»»
نویسنده تلاش کرده خاطرات دوران محکومیتش را با بیانی داستانی برای مخاطب به تصویر بکشد. او البته همچنان در زندان به سر میبرد و برای نگارش و ارسال نوشتههایش به بیرون از زندان با مشکلات فراوانی دستبهگریبان بوده است. این جوان بحرینی باوجود محدودیتهای فراوان موجود در زندان بهخوبی از عهده نگارش کتاب برآمده است. او در کتابش، داستانی با روایتِ منسجم و تحسینبرانگیز خلق کرده است.
کتاب پایانبندیِ قابل تأمل و زیبایی نیز دارد. مخاطب در حالی مطالعه کتاب را به پایان میرساند که همانند «جهاد» آرزومند پایان اینهمه ظلم و جور است. نگارنده با وجود شکنجههای فراوان موجود در زندان، همچنان امید در قلبش زنده است. او به آزادی زندانیان بیگناه و همه ملت بحرین از چنگال رژیم ستمگر، بسیار امیدوار است.
ترجمه فارسی این اثر به همت «اسماء خواجهزاده» و توسط انتشارات «کتابستان معرفت» وارد بازار نشر شده است. ضمن تقدیر از اهتمام مترجم برای ترجمه این کتاب، به نظر میرسد که متن ترجمه میتوانست از روان بودن و گیرایی بیشتری برای مخاطب فارسیزبان برخوردار باشد. بااینحال ترجمه و انتشار این اثر برای خوانندگان ایرانی جای بسی ستایش و سپاسگزاری دارد.
