حریم حرم - زینب شعبانی: تهاجم گسترده گروه تروریستی داعش به سوریه و عراق و تأسیس خلافت خود خوانده دولت اسلامی در این کشورها، از مهمترین و درعینحال هولناکترین رویدادهایی است که مردم این مناطق در طول تاریخ به چشم خود دیدهاند. یکی از شیوهها و ابزارهای ثبت وقایعِ تاریخی مهم و تأثیرگذار و انتقال احساسات مرتبط با این مصائب به مردم دیگر سرزمینها و نسلهای آینده، استفاده از ادبیات داستانی و بهره بردن از ابزار رمان برای روایت آن رخدادهاست.
رمان «بهار» یکی از این آثار است که در رابطه با اشغال موصل توسط داعش و اسارت زنان ایزدی، به قلم «عامر حِمَیّو» نویسنده عراقیِ ساکن بغداد به رشته تحریر درآمده است. او با دستمایه قرار دادن ادبیات داستانی به روایت جنایات هولناک داعش در موصل و مقاومت مردم این منطقه میپردازد.
اگرچه این کتاب نخستین اثر بلند داستانی نویسنده به شمار میرود ولیکن بهخوبی از پس روایت این جنایات برآمده و در خلق رمانی پُر کشش موفق بوده است. ترجمه فارسی این اثر به قلم «سید رضا قزوینی غرابی» و به همت «نشر ستارهها» روانه بازار نشر شده است. قلم خوب مترجم کتاب نیز در خوشخوان بودن و گیرایی ترجمه این اثر نقش به سزایی داشته است.
شخصیتهای اصلی رمان «بهار» سه دختر دانشجو هستند که هر سه در رشته روانشناسی و در دانشگاهی در موصل مشغول به تحصیل هستند. نگارنده هرکدام از این شخصیتها را از یکی از مذاهب و اقلیتهای موجود در عراق برگزیده است. مقصود او از این شخصیتپردازی، نمایش تنوع بافت مذاهب و اقلیتها در کشور عراق و ترسیم همبستگی این اقوام بوده است. نگارنده باوجود شیعهمذهب بودنش، برای انتقال تصاویر واقعی از رخدادها، مشی بیطرفی را اختیار کرده و به قول خودش: «نگذاشته که قلمش شخصیتها را به حرکت درآورد». این موضوع، از ویژگیهای برجسته کتاب به شمار میرود.
داستان کتاب از جشن تولدی سهنفره در موصل آغاز میشود و به جهت همزمانی این ضیافت با تعرض گسترده و وحشیانه داعش به این شهر، پایان میهمانی به اسارت میزبان و میهمانان آن میانجامد. نگارنده به طرز ریزبینانهای به ترسیم جزییات جنایات داعش و خشونت آنها علیه زنان و دختران آن سرزمین میپردازد. مترجم در مقدمه کتاب متذکر شده است که، برخی صحنههای تجاوزهای جنسی عناصر تروریستی به دختران ایزدی که با جزئیات خشونتآمیز نقلشده در ترجمه فارسی اثر حذفشدهاند. باوجود این حذفیات، که البته خللی در اصل داستان وارد نساخته است، بعد از پایان مطالعه کتاب حس انزجار خواننده از این جنایات بهشدت برانگیخته میشود و ذهن تا مدتها درگیر رخدادهای ناگوار داستان خواهد بود. این بدان معناست که نگارنده در انتقال احساسات و حال و هوای حاکم بر اتفاقات داستان موفق بوده و به مطلوب خود از نگارش کتاب دستیافته است.
رمان «بهار» نمونهای موفق از اثری است که در قالب ادبیات داستانی به ترسیم جنایات گروههای تکفیری تروریستی و مقاومت مردم در برابر آنها پرداخته است. این کتاب نشان داده که در روایت موضوعات یادشده، علاوه بر قالب مستند و گزارش، بهرهگیری از ابزار رمان و داستان نیز میتواند بسیار مفید و اثرگذار باشد. بامطالعه کتاب به وضوح احساس خواهد شد که باید بیشازپیش به خلق اینگونه آثار توجه داشت.
به عنوان یک مخاطب ایرانی دراثنای مطالعه این کتاب و در مواجهه با حوادث دلخراش و حزنانگیز داستان، جمله «اگر مدافعان حرم نبودند» بارها و بارها در ذهنم نقش بست. حقیقتاً از وجود «امنیت»، این عطیه الهی در کشورم، که بهواسطه جانفشانیهای مدافعان حرم، امنیت و وطن، بر این سرزمین حاکم شده است، خدا را شاکر و سپاسگزارم.
البته مطالعه این کتاب را به افرادی که از روحیه حساسی برخوردار هستند و تصور حجم وسیعیای از جنایت و خشونت از ظرفیت ایشان خارج هست، توصیه نمیکنم.
