در جنگ ۳۳ روزه لبنان که به پیروزی قاطع حزبالله انجامید، حضرت آیتالله خامنهای توصیهها و راهکارهایی ارائه میکردند، توصیه به خواندن دعای جوشن صغیر یکی از رهنمودهای معنوی در این زمینه بوده است. سرلشکر حاج قاسم سلیمانی در گفتگوی اختصاصی درباره جنگ ۳۳ روزه ماجرای توصیه معنوی فرمانده کل قوا را روایت کرده است، به همین مناسبت بخش فقه و معارف پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR در این یادداشت توصیه حضرت آیتالله خامنهای را آورده و دعای جوشن صغیر را به اختصار معرفی کرده است.
جنگ ۳۳ روزه حزبالله لبنان و رژیم صهیونیستی در سال ۱۳۸۵ و پیروزی قاطع حزبالله از جهات مختلفی قابل تأمل و بررسی است، یک جهت مهم، تحلیل جنگ از بُعد مسائل معنوی است. سرلشکر حاج قاسم سلیمانی از نقش معنویت در پیروزی حزبالله حکایت جالبی را نقل میکند. هنگامی که در تجهیزات جنگی و مسائل نظامی غلبهی ظاهری با رژیم صهیونیستی بود و ظاهراً هیچ امیدی به شکست دشمن نبود، در ملاقاتی با فرمانده کل قوا، این مسئله مطرح میشود، اما ایشان با اطمینان میگویند در جنگ پیروز میشوید و برای این منظور دستور معنویای ارائه میکنند تا بهوسیله آن دل مجاهدان مستحکم شود و زمینه دریافت کمک خداوند را فراهم آورد، سرلشکر سلیمانی درباره این ملاقات میگوید:
حضرت آیتالله خامنهای فرمودند «به اینها [رزمندگان] بگویید دعای جوشن صغیر بخوانند.» در شیعه عموماً دعای جوشن کبیر معروف است و دعای جوشن صغیر حداقل در بین عموم مردم -غیر از خواص- معروف نیست. بعد آقا توضیحی هم دادند که یعنی ما تصور دیگری نکنیم در این موضوع که این دعای جوشن صغیر حالا مثلاً چیست؛ مثل بعضیها که میگویند این چهار تا قل هوالله را بخوان یا مثلاً این حمد را بخوان و موضوع حل است. آقا فرمودند:«این دعای جوشن صغیر حالت یک انسان مضطر است؛ انسانی که در یک اضطرار شدید است و میخواهد با خدا حرف بزند.»(۱)
در ادامه مقداری بیشتر با دعای جوشن صغیر آشنا میشویم. ابتدا لازم است توجه کنیم که معصومان در سیرهی تربیتی خود از تعلیم دعا بسیار بهره میبردند و از این رهگذر برای اموری که انسان با آنها مواجه است دستورالعملهای معنوی صادر میکردند. یک فصلی از این دعاهای معصومین اختصاص به دعا در مقابل دشمنان دارد. جمعیت شیعیان همواره با تهدید از سوی دشمنان مواجه بودهاند، همانطور که ائمه علیهمالسّلام به این بلا گرفتار بودهاند. در این شرایط دعا سلاح مؤمنینی بود که همه راهها در مقابله با دشمنان با آنها بسته میشد و راه مادی برای پیروزی نداشتند.(۲)
در کتابهای شیعه دو دعا با نامهای «جوشن کبیر» و «جوشن صغیر» وارد شده است. جوشن به معنای زره و سپر است و این دعاها سپری برای مؤمنان در مقابل مشکلات خارجی بوده است. دعای جوشن کبیر از رسول خدا صلّیاللهعلیهوآله نقل شده است، در یکی از غزوات جبرئیل از طرف خداوند برای رسول اکرم پیامی آورد که زره جنگی را از تن بیرون کن و به جای آن این دعا را بخوان. دعای جوشن کبیر بسیار مفصل است و شامل صد بند میشود که خواندن آن در شبهای قدر توصیه شده است.
دعای جوشن صغیر از امام کاظم علیهالسّلام به شیعیان رسیده است. ماجرای آن بدین قرار است که حسین بن علی، معروف به شهید فخ، از نوادگان امام حسن علیهالسّلام، علیه حکومت ظالم بنیعباس قیام کرد. هادی عباسی او را به شهادت رسانید و سپس قصد آن را داشت که تهدید کننده اصلی حکومت خود یعنی امام کاظم علیهالسّلام را از سر راه خود بردارد. این خبر توسط علیبن یقطین که اصحاب خاص حضرت بود به ایشان رسید و خانواده و جمعی از یاران به امام گفتند که خودتان را از چشم این ستمگر دور کنید و به زندگی مخفیانه روی آورید. امام علیهالسّلام رو کرد به خانواده و اصحابش و فرمود ترس را از خود دور کنید، اولین نامهای که از عراق میآید خبر مرگ هادی عباسی خواهد رسید. اصحاب از علت آن پرسیدند امام فرمودند در خواب رسول خدا صلّیاللهعلیهوآله را دیدم و از دشمنان به ایشان شکایت کردم. پیامبر دستم را گرفت و فرمود «لحظاتی پیش خداوند دشمنت را هلاک کرد، بنابراین شکر الهی را نیکو بجا آور.» امام کاظم علیهالسلام به شکرانه این خبر، رو به قبله نمود و دستها را به آسمان بلند کرد و این دعا را خواند.(۳) اصحاب سخنان حضرت را نوشتند و این دعای امام کاظم علیهالسّلام به دعای جوشن صغیر معروف شد و در کتابهای معتبر حدیثی نقل شد. این دعا شامل ۱۹ بند است که در هر فقره مشکلات و بلایایی که ممکن است به انسان برسد یادآوری شده است، سپس از خداوند که برطرف کننده آن خطرهاست شکرگزاری میشود و در پایان هر فقره بر پیامبر و خاندانش صلوات فرستاده میشود و از خداوند درخواست میشود که انسان را در زمره شکرگزاران قرار دهد.(۴)
خواندن این دعا در مواقع احساس خطر از ناحیه دشمن توسط علما بسیار سفارش شده است. رزمندگان حزبالله در جنگ ۳۳ روزه پس از توصیهی حضرت آیتالله خامنهای به خواندن این دعا اهتمام ورزیدند و ثمرهی دعای جوشن صغیر را در صحنه عمل تجربه کردند. سرلشکر سلیمانی درباره اثر ترویج این دعا در آن ایام چنین میگوید: مسئلهی دعای جوشن صغیر رایج شد؛ چون این دعا مفاهیم خیلی ارزندهی عرفانی و معنوی و عبودی دارد و شاید بتوان گفت جزو بهترین دعاهای مفاتیح است. انتشار این دعا وسعت پیدا کرد و تلویزیون المنار بهشکل مرتب آن را با یک صوت زیبا و حزین پخش میکرد. حتی در بین مسیحیان هم این دعا را میخواندند. چون دعا، دعای الهی است، عرفانی است و متعلق به یک طایفه نیست. یعنی هر کسی که عبودیت و تعبد داشته باشد، به قدرت الهی و به خداوند سبحان اعتقاد داشته باشد، این دعا در او اثر میگذارد؛ لذا این پیام خیلی مؤثر بود و شروعی شد برای یک تحرک دیگر و میتوان گفت که خون تازهای در وجود حزبالله دمید تا حزبالله با یک امید بیشتری و اعتمادبهنفس بیشتری وارد معرکه با دشمن شد.(۵)
همانطور که بیان شد دعا در سبک زندگی انسان نقشی منحصر به فرد دارد و اگر دعا نباشد خداوند به بندگان توجهی نمیکند. دعای جوشن صغیر یکی از یادگارهای حدیثی امام کاظم علیهالسّلام برای ما است بخصوص برای کسانی که در جبهه جهاد در مقابله با دشمن فعالیت میکنند، دارای اثرات فراوانی است به طوری که معادله قدرت را به نفع جبههی مؤمنین تغییر میدهد. در پایان به فرازی از این دعای دلنشین توجه میکنیم:
«اِلهى وَسَیِّدى وَکَمْ مِنْ عَبْدٍ اَمْسى وَ اَصْبَحَ مَغْلُولاً مُکَبَّلاً فِى الْحَدیدِ بِاَیْدِى الْعُداةِ لایَرْحَمُونَهُ، فَقیداً مِنْ اَهْلِهِ وَ وَلَدِهِ، مُنْقَطِعاً عَنْ اِخْوانِهِ وَ بَلَدِهِ، یَتَوَقَّعُ کُلَّ ساعَةٍ بِاَىِّ قِتْلَةٍ یُقْتَلُ، وَ بِاَىِّ مُثْلَةٍ یُمَثَّلُ بِهِ، وَ اَنَا فى عافِیَةٍ مِنْ ذلِکَ کُلِّهِ، فَلَکَ الْحَمْدُ یا رَبِّ مِنْ مُقْتَدرٍ لا یُغْلَبُ، وَ ذى اَناةٍ لا یَعْجَلُ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجْعَلْنى لِنَعْمائِکَ مِنَ الشّاکِرینَ، وَ لِآلائِکَ مِنَ الذّ اکِرینَ.»
ترجمه:
«اى معبود من و اى آقا و سرورم، چه بسیار بندهاى که شب و روزش را در غل و زنجیر آهنین در اسارت دشمنان بىرحم، دور از زن و فرزند و جداى از برادران و شهرش سپرى کند، در حالى که هر ساعت انتظار مىکشد که چگونه کشته خواهد شد و چگونه اعضاى بدنش قطعه قطعه مىگردد و من در سلامتى از همه این گرفتاریها به سر مىبرم، پس اى پروردگار من، حمد و سپاس از آنِ توست به خاطر نیروى شکستناپذیرت و شکیبایى بىشتابت، بر محمّد و خاندان پاکش درود فرست و مرا از سپاسگزاران نعمتها و یادکنندگان احسانت قرار ده.»(۶)
۱) ناگفتههای جنگ ۳۳روزه در گفتگوی اختصاصی با سرلشکر حاج قاسم سلیمانی، پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR
۲) سیدمحمدباقر حکیم، «نظام العبادات فی مدرسة اهل البیت (علیهمالسلام) (۴)»، رسالة الثقلین، شماره ۲۸، ص۷۲.
۳) مهج الدعوات و منهج العبادات، سیدبن طاووس، صص۲۱۸-۲۱۹.
۴) دانشنامه جهان اسلام، مدخل «دعای جوشن کبیر»؛ دانشنامه مجازی ویکی شیعه، مدخل «دعای جوشن صغیر»
۵) ناگفتههای جنگ ۳۳روزه در گفتگوی اختصاصی با سرلشکر حاج قاسم سلیمانی، پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR
۶) ترجمه دعا به نقل از: مفاتیح نوین، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی، makarem.ir
.jpg "لقاء ارباب در «عمود آخر»")
