محمد خزاعی، تهیهکننده شناختهشده سینما و دبیر اسبق جشنواره فیلم فجر امسال با دو فیلم «به وقت شام» و «امپراطور جهنم» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد. وی که چند روزی است به سمت دبیری جشنواره بینالمللی فیلم مقاومت انتخاب شده، در گفت و گو با «جوان» از شرایط فیلم «امپراطور جهنم» در جشنواره و حواشی پیرامون این فیلم توضیحاتی داده است.
امپراطور جهنم» قرار بود در دوره قبل جشنواره حضور داشته باشد و این امر محقق نشد، حضور این فیلم در جشنواره سیوششم با حرف و حدیثهایی همراه شده،در این باره توضیح میدهید؟
فکر میکنم بهترین توضیحات را داروغهزاده، دبیر جشنواره بیان کرده که پذیرش فیلم کاملاً بر اساس آییننامه جشنواره فیلم فجر بوده است. سال گذشته هیئت انتخاب نسخه کامل فیلم را ندیده بود و بعد از آن ما خودمان درخواست کردیم که فیلم از جشنواره کنار گذاشته شود.
گویا نسخه ارائه شده به جشنواره نسبت به نسخه قبلی تفاوتها دارد، درست است؟
فیلم امسال با تیتراژ، حدود 85 دقیقه است، در حالی که فیلم سال گذشته 130 دقیقه بود. تقریباً میشود گفت فیلم خنثایی نسبت به سال گذشته شده است.
تغییرات و ممیزی شامل چه چیزی بوده؟
نقش عربستان در ایجاد داعش و همچنین نقش اتحادیه اروپا در این فیلم کمرنگ شده است. حتی شاید بیننده «امپراطور جهنم» به خاطر این ممیزیها چندان با قصه فیلم جدید ارتباط برقرار نکند و حتی با برخی از صحنههای فیلم هم دچار مشکل شود.
به عنوان کسی که دو فیلم در حوزه سینمای سیاسی ساخته، فضا برای فعالیت در این ژانر را چطور میبینید؟
هر کسی که وارد فضای فیلم سیاسی میشود باید خود را برای روبهرو شدن با مشکلاتش هم آماده کند. ساخت قلادههای طلا، بازتابهای زیادی را هم بههمراه داشت که برخی از آنها مثبت و برخی منفی بود،اما وقتی در «امپراطور جهنم» سراغ سیاست خارجی رفتم، مشکلات به مراتب بیشتر شد. کسانی که هنوز به رابطه با عربستان امیدوارند از ساخت این فیلم ناراحت شدند و شروع به فشار آوردن کردند.
ممیزیها ناشی از همین فشارها بود؟
می شود گفت اینقدر نقدها و پیشنهادهای متعددی درباره فیلم به ما شد که خودمان ناخواسته دچار مصلحتاندیشی شدیم و فیلم را ممیزی کردیم.
این نقدها و پیشنهادها از سوی ارشاد بود یا مثلاً دستگاه دیپلماسی؟
نه، مربوط به وزارت ارشاد نبود،اتفاقاً وزارت ارشاد و بنیاد سینمایی فارابی چه در زمان ایوبی و چه در زمان حیدریان و همکارانشان کمال همکاری را با فیلم داشتند و از این جسارت برخوردار بودند که پشت فیلم بایستند. از همه تلاشهای وزارت ارشاد و فارابی تشکر میکنم،اما درباره اینکه چه چیز باعث ممیزی شد،باید بگویم که وقتی جامعه محافظهکار شود، سینما هم به تبع آن محافظهکار میشود. سینماگر وقتی میبیند اگر مسائلی را در فیلمش مطرح کند که حتی زندگی شخصیاش را تحتتأثیر قرار میدهد یا روی حضورش در جشنوارههای داخلی و خارجی تأثیر میگذارد یا اینکه بعد از بیان آن مطالب آنطور که باید از وی حمایت نمیشود، پا پس میکشد و به جای اینکه یک فیلم سیاسی بسازد، حرفش را در یک سکانس از یک فیلم اجتماعی بیان میکند.
چرا هنوز فیلمساز ایرانی به جسارت لازم برای ساخت فیلم سیاسی بینالمللی نرسیده است؟
فیلم سیاسی به معنای نقد سیاسی است. وقتی یک مجموعه، سازمان یا نهاد دارای فساد است و در یک فیلم سینمایی این فساد نقد میشود، قاعدتاً آن مجموعه هم ساکت نخواهد نشست و به مقابله میپردازد. در اینجا است که فیلمساز وارد یک مبارزه فرهنگی میشود. وقتی از فیلمساز در این مبارزه حمایت نشود قاعدتاً آن را رها میکند و سراغ فیلمهای اجتماعی و کمدی میرود که جنبه سرگرمکنندگی دارد. این سیاست فرهنگی است که به هنرمند اجازه میدهد در فضای نقد سیاسی وارد شود و از وی در مقابل تهدیدها حمایت کند.
امپراطور جهنم که نقد مسئلهای بینالمللی را مطرح میکند، چرا تحت فشار قرار گرفت؟
در حوزه بینالملل اوضاع به مراتب بدتر است. ما فقط چهار سال دوندگی کردیم تا مجوز ساخت فیلمنامه را بگیریم. خیلیها آن زمان میگفتند نگاهتان نسبت به عربستان درست نیست. آنقدر محافظهکاری کردند که حتی نتوانیم به نقد وهابیت بپردازیم. آنقدر به سینمای استراتژیک نپرداخته و در آن سرمایهگذاری نکردهایم که حتی ارزش آن را نمیدانیم. در حالی که در دنیا کشورها برای گفت و گو با جهان از سینما استفاده میکنند، خیلی از سیاستهای دولتها در بعد بینالمللی از طریق فیلمهایی که میسازند، منتشر میشود. در جهان کنونی دیپلماسی فرهنگی بسیار مؤثرتر و قویتر از دیپلماسی سیاسی است.
با انفعال میدان را خالی نمیکنیم؟
زمانی که شیخ طادی فیلم «شکارچی شنبه» را ساخت هم با چنین مشکلات عدیدهای روبهرو شد. ما آنقدر محافظهکار شدهایم که عربستان جسارت میکند و انیمیشنی ضعیف درباره حمله به ایران میسازد! تا کی قرار است سکوت کنیم و حرفی نزنیم؟ اگر روزی امکان دیدهشدن نسخه کامل «امپراطور جهنم» فراهم شود، مشاهده میکنید این فیلم چه موضعی داشته است.
میشود گفت در جشنواره سال آینده فیلم مقاومت این ضعفها جبران میشود؟
جشنواره فیلم مقاومت در مقام سیاستگذاری تولید نیست و من نمیتوانم بر روند تولید فیلم سینمای دفاع مقدس و مقاومت تأثیر بگذارم. تنها کاری که از دستم بر میآید این است که مرور خوبی بر تولیدات سینمای ایران داشته باشیم و در بعد بینالمللی نیز جشنواره مقاومت را برای فیلمسازان مستقلی که پایگاهی برای حمایت و دیدهشدن آثار ضدسلطهشان ندارد، تبدیل کنیم.
منبع: روزنامه جوان
