حریم حرم - علی رافع: روز شنبه نخستین تور دیپلماسی دونالد ترامپ آغاز و وی در نخستین گام به عربستان سعودی سفر کرد. بر اساس بیانیه کاخ سفید، قرار است ترامپ پس از عربستان به رژیم صهیونیستی، واتیکان و بلژیک سفر کند. برگزیدن عربستان به عنوان نخستین مقصد ترامپ در اولین سفر دیپلماتیک خود، تعجب بسیاری را برانگیخته است. ترامپ در حالی به عربستان سفر کرده که وی در دوران مبارزات انتخاباتی یکی از منتقدان جدی عربستان و سیاستهای افراطگرایانه این کشور در منطقه و جهان بود.
به عنوان مثال ترامپ یکی از حامیان قانون «عدالت علیه حامیان تروریسم» (جاستا) بود که به بازماندگان قربانیان حادثه 11 سپتامبر اجازه میدهد تا علیه ریاض اقامه دعوی کرده و غرامت دریافت کنند. به اعتقاد برخی از ناظران، ترامپ بعد از به قدرت رسیدن به این نتیجه رسیده که عربستان سعودی، بهترین پایگاه واشنگتن برای حفظ نفوذ خود در خاورمیانه است. هدف ترامپ در سفر به عربستان را میتوان در دو دسته اقتصادی و سیاسی تقسیم کرد. در بعد اقتصادی ترامپ تلاش میکند با جذب سرمایه و دلارهای نفتی سعودیها، فرصتهای شغلی بیشتری برای شهروندان آمریکایی ایجاد کند.
قرارداد تسلیحاتی 500 میلیارد دلاری و قرارداد نفتی 50 میلیارد دلاری که روز گذشته در ریاض منعقد شد را میتوان در همین چارچوب تحلیل کرد. در بعد سیاسی نیز میتوان اهداف متعددی را برای این سفر ترسیم کرد. به اعتقاد تحلیلگران یکی از اهداف این سفر مقابله با نفوذ ایران با استفاده از ظرفیتهای ریاض و سایر کشورهای عربی است. چنانچه «رکس تایلرسون»، وزیر خارجه آمریکا پیش از این سفر گفته بود که هدف ترامپ، ایجاد اتحاد علیه ایران است. هدف دیگر ترامپ، تقویت جایگاه ناتوی «عربی-اسلامی-سنی» است. به نظر میرسد واشنگتن قصد دارد از این ائتلاف به عنوان بازوی نظامی خود در منطقه بهره ببرد. به عبارت دیگر، همانگونه که در دوران مبارزات انتخاباتی، ترامپ وعده داده بود، قرار است اعراب به خرج خود، اما برای اهداف ایالات متحده در منطقه بجنگند. سوریه، یمن، لیبی و حتی عراق و افغانستان میتواند مناطقی باشد که واشنگتن مایل است این ائتلاف در آنجا عملیات نظامی انجام داده و از منافع واشنگتن دفاع کند. البته به نظر می رسد اگر این امر بدون جلب رضایت روسیه صورت بگیرد، چشمانداز روابط مسکو-واشنگتن را تیرهتر از قبل کند.
تعامل واشنگتن-تهران در خصوص توافق هستهای، یکی از اصلیترین مسائلی است که اعراب تمایل دارند در جریان سفر ترامپ به عربستان، بیشتر از جزئیات آن آگاه شوند. تایلرسون روز یکشنبه و در کنفرانس مطبوعاتی در ریاض ضمن تکرار ادعاهای واهی خود علیه سیستم موشکی کشورمان گفت: به احتمال زیاد، «در زمان مناسب» با ظریف گفتگو خواهد کرد.
به نظر میرسد «برجام موشکی» و «برجام منطقهای» که پیش از این نسبت به شکلگیری آن هشدار داده شده، یکی از استراتژیهای کوتاه مدت واشنگتن در منطقه باشد. این احتمال وجود دارد که سخن تایلرسون، پیامی دیپلماتیک به ایران باشد که مقدمه لغو تحریمهای غیرهستهای (وعده یکی از کاندیداهای ریاست جمهوری دوازدهم) توقف آزمایشهای موشکی است، امری که توطئهای علیه امنیت و تمامیت ارضی کشورمان است و بی شک پیش از آنکه پایههای آن شکل بگیرد، با هوشمندی رهبری و پاسداران امنیت کشور در نطفه خفه خواهد شد.
