مدت زیادی از ورود کتاب «شهید نوید»، زندگینامه شهید مدافع حرم نوید صفری به بازار نشر نگذشته؛ اما لازم است این کتاب را به عنوان یک اثر حائز اهمیت که میتواند مورد استقبال مخاطبان ادبیات پایداری و مقاومت قرار گیرد، مورد کنکاش و بررسی جدی قرار داد. یکی از جنبههای حائز اهمیت که میبایست در واکاوی محتوای این اثر لحاظ شود، نحوه پرداخت آن به شخصیت شاخص و پرکشش شهید «نوید صفری» است؛ شهیدی که خیلیها به واسطه دستنوشته های عارفانهاش با او آشنا شدهاند و صد البته جنبههای مختلف و مهمی از زندگی او همچنان در میان دوستدارانش مغفول مانده است. حریم حرم برای بررسی جزئیات نگارش کتاب شهید نوید به سراغ نویسنده این اثر خانم مرضیه اعتمادی رفته است. این کتاب نخستین اثر منتشر شده از خانم اعتمادی است و دو کتاب دیگر ایشان، یکی در حوزه مستندنگاری و دیگری مرتبط با سبک زندگی زنان، در دست چاپ است. متن این گفتگو را در ادامه میخوانید:
برای آشناییِ مخاطبان، ابتدا خودتان را معرفی بفرمایید.
مرضیه اعتمادی هستم، متولد سال 1367. دو فرزند دارم؛ یکی 6 ساله و دیگری 4 ساله. لیسانس و فوق لیسانس را در رشته علوم قرآن و حدیث به پایان بردم و در مقطع دکتری نیز در همین رشته مشغول تحصیل هستم.
پیش از کتاب نگارش «شهید نوید»، تجربه دیگری در حوزه نویسندگی داشتهاید؟
بله، کتاب «شهید نوید» کتاب دومم هست. کتاب اولم کتاب «شین.صاد.ت» یک کتاب کاملا مستند هست که قرار داد چاپ آن را با انتشارات امیر کبیر بستهام و به دلیل شلوغی صف انتشار، همچنان در مرحله طراحی جلد قرار دارد و منتشر نشده است. کتاب سوم هم «روایت خانه داری» است که مثل کتاب نخست، در صف انتشار قرار دارد.
شهید صفری یکی از شهدای است که نسل جوان به طرق مختلف با گوشههایی از زندگی این شهید آشناست و محبوبیت زیادی هم در بین این نسل دارد. چه شد که ریسک نوشتن زندگی نامه این شهید نام آشنا و محبوب را پذیرفتید؟
خب نگارش این کتاب از سوی خانم «فائضه غفار حدادی» به نمایندگی از انتشارات و خانواده شهید به بنده داده شد و من هم پذیرفتم. خانم غفار حدادی کتاب اول بنده را خوانده بودند و به این نتیجه رسیده بودند که من از پس نگارش این کتاب هم برخواهم آمد و خوشبختانه پیشنهاد نوشتن این کتاب را به من دادند.
در مورد طرح جلد و انتخاب عنوان «شهید نوید» برای کتاب توضیح میفرمایید.
چند گزینه را از ابتدا برای طرح جلد و عنوان کتاب مورد بررسی قرار دادیم و در نهایت به طرح و عنوان فعلی رسیدیم. انتخاب نهایی به صورت همفکری با خانواده شهید و انتشارات انجام شد و البته من از هردوی اینها راضی هستم. در مورد عنوان، چون شهید به «شهید نوید» مشهور است و همه او را به این نام صدا میزنند، شاید بهترین انتخابی که میتوانستیم داشته باشیم، همین بود.
در تدوین خاطرات چقدر سعی داشتید که شخصیت شهید را به دور از بزرگنمایی و اغراق به تصویر بکشید و به نظر خودتان چقدر در این موضوع توفیق داشتید؟
به نظرم هیچ نویسندهای قصد بزرگنمایی درباره قهرمانی که دربارهاش مینویسد را ندارد و در هر کار مستندی، نویسنده سعی دارد بر اساس مواد اولیهای که به دست او میرسد، یک محصول واقعی را تولید کند. در کتاب «شهید نوید» هم تلاش ما همین بوده و از نظر من به عنوان نویسنده کتاب، هیچگونه بزرگنمایی درباره شخصیت شهید در این کتاب شکل نگرفته است. بارخوردهایی هم که تا کنون از کتاب گرفته الحمدلله خوب بوده و چندین نفر گفتهاند که به نظرشون شخصیتی واقعی از شهید در کتاب معرفی شده است. به واقع شخصیت شهید نوید همینطور بوده. از شهید سه دفتر دستنوشته به یادگار مانده؛ ما در لابه لای روایتهای کتاب، دستنوشتههای شهید را هم آوردهایم. این دستنوشتهها، مستقیما از خود شهید به یادگار مانده و به وضوح گویای شخصیت او هستند. حتی اگر نقطه ضعفی از شهید در بین خاطرات بیان شده توسط راویها مطرح میشد، سعی میکردیم آنها را نیز در میان روایتها بگنجانیم و یک شخصیت کاملا زمینی که با تلاش، کوشش، شب زندهداری و عبادتهای خاص خودش آسمانی شد را به تصویر بکشیم.
به نظر میرسد شما تلاش داشتهاید از ارائه روایتهای ساده در این کتاب دوری کنید و یک خلاقیت مشهودی در نحوه روایت خاطرات از زبان راویان، داشته باشید. بهتر است خودتان در این رابطه توضیحاتی بفرمایید.
از ابتدا سعیام بر این بوده این کتاب، علاوه بر اینکه شهید را معرفی میکند، به صورت خطی و ساده نوشته نشود. این بدان معنی نیست کتابهایی که به صورت خطی نوشته میشوند به لحاظ هنری بیارزش هستند؛ اصلا اینطور نیست. دلم میخواست این کتاب طعم و چاشنی هنری بیشتری داشته باشد. به راههای مختلفی فکر کردم. برای اینکه خودم عاشق نامهنگاری و نامه خواندن هستم، به ذهنم رسید چه خوب است که روایت هر بخش در قالب نامه و دلنوشته راوی به یک مخاطب خاص بیان شود تا شاید خواننده بهتر با کتاب همراه شود.
حجم زیادی از خاطرات کتاب از زبان همسر محترم شهید است. از آنجایی این حجم خاطرات مربوط به یکسال دوران عقد است، فکر نمیکنید ناخواسته یک عدم تناسبی در روایت مقاطع مختلف زندگی شهید در کتاب ایجاد شده است؟
کتابهای تاریخ شفاهی بر اساس مصالح و مواد اولیهای که به نویسنده میرسد، نوشته میشود. مواد اولیه هم از مصاحبهها به دست میآید. این کتاب حاصل مصاحبه با پدر، مادر، خواهر، همسر و یکی از رفقای شهید نوید است. خب، خاطراتی که در مصاحبهها توسط پدر، مادر و خواهر شهید در مصاحبهها بیان شد به لحاظ کمیت، کمتر از همسر شهید بود. درست است که همسر شهید به مدت یکسال در کنار ایشان بوده اما طبیعی است که همسرها نسبت به منش یکدیگر حساستر و جزئی نگرتر باشند. همسر شهید هم میگوید من از اول ایمان داشتم که قرار است ایشان شهید شود و همیشه با این دید به ایشان نگاه میکردم که قرار است آسمانی شود و دیگر کنار ما نباشد. برای همین تک تک لحظههای کنار شهید بودن را در ذهن و دفترچه خاطرات خود ثبت کرده است. اما این دید را خانواده نسبت به شهید نداشتهاند. خاطراتی که معمولا در ذهن خانواده باقی میماند، یکسری خاطرات کلیتر است. برای همین، بیشتر از مسئله کمیت خاطرات در هر بخش، توجه بیشتر من به محتوای خاطرات بود.
مسئله دیگر، نپرداختن به مقاطع حضور شهید در منطقه است. با توجه به اینکه ایشان نقش مهمی در تمام سال های جنگ سوریه در منطقه ایفا کرده است، به نظر میرسد جای روایت همرزمان شهید در این کتاب خالی است. نظر خودتان در این رابطه چیست؟
علت این مسئله این است که از اول هم قصد گنجاندن روایت همرزمان در این کتاب را نداشتیم و این امر کاملا آگاهانه بوده است. از ابتدا قصد داشتیم روایت زندگی و سبک زندگی شهید از زبان خانواده را ارائه دهیم. سبک زندگی با محوریت دستنوشتههای شهید. اگر میخواستیم خاطرات همرزمان را در همین کتاب بگنجانیم، تعداد صفحات کتاب خیلی زیاد میشد و با توجه به قیمت کاغذ، تهیه کردن کتاب برای مردم سخت میشد. از اول هم قصد بر این بود که اگر قرار باشد خاطرات همرزمان شهید منتشر شود، درکتابی جداگانه باشد.
در شرایطی که یک کتاب خوب از زندگی شخصی شهید منتشر شده، احتمالش بسیار کم خواهد بود که نویسنده دیگری این ریسک را قبول کند و به سراغ همرزمان شهید برای انتشار کتاب دیگری برود؛ مگر اینکه این امیدواری وجود داشته باشد که خود شما جلد دوم کتاب رو با روایت خاطرات سوریه کلید بزنید.
این پیشنهاد از طرف انتشارات هم مطرح شده، اما به نظرم تصمیم برای شروع این کار کمی زود است. بهتر است کتاب اول کمی جای خودش را باز کند و بعد وارد مراحل بعدی شویم. انشالله هرچه خیر و صلاح است برای معرفی این شهید عزیز پیش آید.
در پایان اگر نکتهای باقی مانده، بفرمایید.
اگر این کتاب امتیازی داشته باشد، ناشی از شخصیت شهید بزرگوار است و نه قلم من. آن امتیاز این است که نزدیک به 80 درصد مطالب دستنوشتههای شهید در لابهلای خاطرات این کتاب گنجانده شده است. به نظر خودم این خیلی ارزشمند است که دستنوشتهای شهید موجود است و ما میتوانیم در قالب داستان به مخاطب ارائه دهیم.
