«زینب پاشاپور»، پس از تجربه موفق نگارش زندگینامه شهید مدافع حرم «محمد پورهنگ»، همسر شهیدش، اینبار جسورانه پای در وادی ادبیات داستانی گذاشته و مسئولیت مهم روایتگری از مقاومت مردم مظلوم یمن را بر عهده گرفته است. «عروس یمن» دومین اثر خانم «پاشاپور» است که توسط انتشارات «روایت فتح» وارد بازار نشر شده است. «عروس یمن» کتابی با محوریت زندگی یکی از بانوان جبهه مقاومت به نام «فاطمه مومنی» است. خانم «پاشاپور» در این اثر کوشیده در اثنای روایت زندگی پر فراز و نشیب این بانوی مهاجر، به قیام مردم یمن علیه آل سعود بپردازد و سختیها، رنجها و مبارزات مردمی که با کمترین امکانات، پرچم حق طلبی را برافراشتهاند را روایت کند.
گفتگوی حریم حرم با خانم پاشاپور درباره اثر جدیدش را در ادامه میخوانید:
سرکار خانم پاشاپور، از تجربه دومتان در عرصه نویسندگی و حوزه ادبیات مقاومت برایمان بگویید؛ چه شد به سراغ «عروس یمن» رفتید؟
علاقه به نوشتن درباره مقاومت را از قبل داشتم و دوست داشتم به این حوزه وارد شوم. در واقع «عروس یمن» سوژهای بود که من را پیدا کرد، آن هم به وسیله همسرم. در یک مراسمی که ما را به عنوان خانواده شهید دعوت کرده بودند، تعدادی از خانوادههای شهدای یمنی هم آمده بودند. برای این خانوادهها یک رابطی گذاشته بودند که زبان فارسی هم بلد بود. این مراسم نقطه شروع ارتباط ما با خانم مومنی بود. خانم مومنی همان رابط بین خانوادههای یمنی و ایرانی بود و خودشان علاقه داشتند ارتباط بین خانوادهها شکل بگیرد.
ابتدای کار، ارتباط ما با جمعآوری کمک مالی برای کودکان یمنی آسیب دیده از جنگ شکل گرفت. اما بعد کم کم با داستانِ زندگی خانم مومنی آشنا شدم و فهمیدن ایشان اصالتا ایرانی است و در بایکوت خبر و سکوت رسانهای، او و جمع همراهش، صدای مردم یمن شدهاند. توفیقی شد من هم این صدا رو در قالب کتاب به گوش دیگران برسانم.
از چالشها و تفاوت نگارش دو کتاب خود بگویید؛ کدام یک برایتان چالش برانگیز تر بود؟
نوشتن درباره آدمهایی که ما تجربه زندگی با آنها را داریم، سختتر است. نوشتن درباره کسی تجربه زیستن با او را داریم به این دلیل سختتر است که نبودن او، خاطرات خوب و از دست دادناش، برایمان بازنمایی و یادآوری میشود. دلیل دیگر این است که آن فرد را همانطور که دیدیم و بوده، باید به تصویر کشید. از این بابت، نوشتن خاطرات عزیزان و حتی خود آدم، بسیار سخت است.
البته نوشتن «عروس یمن» هم سخت بود به این دلیل که من شناختی از یمن نداشتم. دانستههایم به اندازه شنیدهها و دیدههایم از رسانهها بود. با فرهنگشان آشنایی زیادی نداشتم. من باید مردم یمن را آنطور که هستند، اول خودم میشناختم و بعد میشناساندم. از طرفی چون در حوزه یمن، کتابی هم منتشر نشده بود، کار من سختتر میشد.
برویم سراغ شخصیت اصلی کتاب، خانم «فاطمه مومنی». چطور شد که تصمیم به نگارش زندگی نامه این بانوی مهاجر گرفتید؟
ابتدا میخواستم یک پلی بین مردم ایران و مردم یمن باشم و اتفاقات ناخوشایند جنگ یمن را نشان دهم. بعد از آشنایی با خانم مومنی و شنیدن ماجرای زندگی او و جذابیتهایش، تصمیم گرفتم داستان زندگی ایشان را به رشته تحریر دربیاورم. ابتدای امر خودم هم فکر نمیکردم داستان زندگی ایشان انقدر جذاب باشد؛ به تدریج که با زندگی ایشان آشنا شدم دیدم زندگی او جذابیت زیادی دارد و خود او هم تمایل به بازگو کردن زندگیاش دارد. بنابراین تصمیم گرفتم از زاویه زندگی ایشان به بررسی وضعیت یمن بپردازم چراکه زندگی ایشان همسو با ماجرای مهم بوده و در دل اتفاقات حضور داشته است.
چند درصد داستان کتاب مستند و چند درصدش برگرفته از تخیل شماست؟
به لحاظ تاریخ شفاهی این کتاب کاملا مستند و صوت گفتگوها کاملا موجود است. سعی کردهام مستندنگاری را رعایت کنم و کتاب کمترین زاویه را با واقعیت داشته باشد. حتی اتفاقاتی را که راوی از نزدیک شاهد آنها بوده و تعریف میکرد را دوباره در رسانهها بررسی میکردم تا از صحت و سقم جزئیات آن مطمئن شوم. سعی کردم حتی در روایت مسائل شخصی راوی، کمترین دخل و تصرف را داشته باشم تا چیزی خلاف واقع بیان نشود. شاید پردازشی بیشتر از گفتههای راوی انجام شده باشد اما وقتی ایشان کتاب را در دست گرفت، گفت این دقیقا زندگی من است.
در کتاب داستان از زبان راویان متعددی بیان شده؛ بعضی از آنها اهل ایران و یمن و بعضا عرب زبان هستند. آیا واقعا با تمام روایان حاضر در داستان گفتگو داشتهاید؟
تنوع راوی در داستان به این دلیل بود که یک نگاه همه جانبهای نسبت به اتفاقاتی که در یمن میافتد، داشته باشیم و یک نفر صرفا گوینده و قضاوت کننده رویدادها نباشد. از طرف دیگر قصد داشتم به بالا رفتن جذابیت قصه کمک کنم. راستش من موفق نشدم با تک تک این راویها دیدار داشته باشم و صحبت کنم. محور اصلی گفتگوی من خانم مومنی و همسرشان آقای العماد بودند. اما من شخصیتها و راویها حاضر در دل داستان را از صحبتهای این زن و شوهر ساختم و بر اساس گفتههای آنها، شخصیتسازی کردم. در عین حال سعی کردم رفتار خاص تک تک این شخصیتها، تکه کلامهایشان، گویش و زبانِ گفتارشان بسیار به واقعیت نزدیک باشد. خانم مومنی و همسرشان هم بر درستی روایت از تک تک این شخصیتها، نظارت کردند. این نوع نوشتن، برای خود من هم یک تجربه جدیدی بود.
با توجه به اینکه خودتان همسر یک شهید مدافع حرم هستید چقدر با شخصیت محوری داستانتان همذات پنداری داشتید؟
از این جهت که خانواده خانم مومنی با هم در مسیری قدم بر میدارند که هستند که به آن اعتقاد و باور دارند، با هم تجربههای مشترکی داشتیم. حتی در گفتگوهایمان به احساس مشترکی میرسیدیم. حس رضایت ایشان که با وجود سختیها و دور بودن از وطن، در کنار همسرشان بودند کاملا برای من قابل لمس بود. چرا که من هم تجربه این فضا را داشتم. همچنین ترس از دست دادن همسرشان کاملا مشترک بود. ما بارها خارج از فضای کتاب با هم صحبت کردیم. خانم مومنی میداند راهی که انتخاب کرده بسیار خطیر و پر هزینه است؛ این آگاهی و دلداگی به مسیر، احساسات مشترکی بین ماست. روی مقاومت مقدس، اینکه وقتی یک نفر به شهادت میرسد، نفر بعدی باید پرچم او را دست بگیرد، اتفاق نظر داشتیم. در کل احساس نزدیکی به هم داشتیم؛ آرمانی که داریم و غایتی که برای مسیرمان متصور هستیم، ما را از هر نظر به هم نزدیک میکرد. همه این موارد باعث میشد با هم حس همذات پنداری داشته باشیم.
