حریم حرم: آفتاب داغ خرداد ماه حرارتش را به جان بچهها انداخته بود. ظهرِ تبدارِ خفقان آوری بود و گَردِ ترس و نا امیدی بر چهره شهر «بصره» هم نشسته بود. بچههای محله منتظر آمدن «یعقوب» بودند. همه میدانستند این ساعت از روز، در حال رسیدگی به مادرش است؛ پیر زن آشفته حالی بود که حتی توان راه رفتن هم نداشت. قدرت بیماری بر جسمش چیره شده بود و «یعقوب» برای رفتن به بیمارستان، جسم رو به احتظارش را به دوش میکشید. مدتها بود همین کار را میکرد و با محبت و صبوری پذیرای مراقبت از مادر بود.
اما آن روز، پانزدهم شعبان، غیاب «یعقوب» طولانی شده بود. «حسن» که بیخیالتر از همه بود، روی جدول کِشی کنار کوچه نشسته بود. آرنجش را روی زانوهایش گذاشته بود و به گوشیاش ور میرفت. چند ثانیه رد نگاهش روی بندِ کفشهای زهوار دررفتهاش می ماند و بعد دوباره انگشت شصتش روی صفحه گوشی بالا و پایین میشد.
«مصطفی» و «حمزه» ایستاده بودند و مشغول صحبت بودند. موضوع صحبتشان هم مشخص بود؛ چیزی که این روزها زیاد بین مردم شهر دهان به دهان میشد. گاهی ترس و تشویش رنگ از چهرهشان میزدود و گاهی خشم و کینه به رعب و وحشتشان اضافه میشد.
«جعفر» که چند قدم آن طرفتر زیر تنها سایه درخت، به دیوار سنگی تکیه داده بود و عمیقا به صحبتهای آن دو گوش میداد، به نظرش آمد که «یعقوب» واقعا دیر کرده. پک محکمی به سیگارش زد. چشمش به روبرویش افتاد. قامت بلند «یعقوب» از پیچ کوچه گذشت. پک دیگری زد و سیگار را زیر پایش له کرد و گفت: «یعقوب هم آمد.»
همه نگاهها به سمت «یعقوب» کشیده شد. صورت گلگونش خیس از عرق بود. دستهای از موهای مجعدش به پیشانیاش چسبیده بود. پیراهن سفیدی به تن داشت که آستینهایش را تا آرنج بالا زده بود. تبسمی کرد. دستش را بالا برد و در هوا تکان داد. کبودی زیر چشمهایش نشان از بیخوابی عمیقش میداد. به روزه داری عادت داشت. پس دلیل این حالش، علتی فراتر از تشنگی بود. چیزی که هم روح و هم جسمش را با هم به تاراج برده بود. نزدیک بچهها که رسید، نگاه نافذش را به سمت «جعفر» انداخت. زبان خشکش را روی لبهای ترک خوردهاش کشید و با لبخندی که کنار لبش جا خوش کرده بود گفت: «حل شد».
«حسن» که با آمدن «یعقوب» از جایش برخاسته بود، شلوارش را کمی تکاند و پیراهن جذبش را مرتب کرد. نگاهش مثل «مصطفی» و «حمزه» بین چشمهای «یعقوب» و «جعفر» در رفت و آمد بود. با تردید پرسید: «چه حل شد یعقوب؟»
«یعقوب» که از فرط خستگی نفس کم آورده بود، خم شد و دستش را به زانوهایش گرفت. نفسی عمیق کشید. قامت راست کرد و در حالی که سرفه میکرد و دستش را جلوی دهانش گرفته بود، گفت: «به یک مفهوم عمیق از زندگی رسیدم.»
برای «جعفر» همین بس که سکوت معنی دارش نشان از تشویش درونیاش باشد. بدون مقدمه پرسید: «یعقوب! به نظرت جهاد مهم تر است یا شهادت؟»
«یعقوب» دستش را در موهای مشکیاش فروبرد. بعد به صورت و گردنش کشید تا شاید از هرم گرمایی که به تنش نشسته بود کم کند. نفس گرمش را بیرون داد و گفت: «نمیدانم. به نظرم شهادت تجلی جهاد است.»
- پس میگویی شهادت مهم تر است؟
-درباره چیزی که تجربه نکردهام نظر نمیدهم. اما چیزی که مهم است تکلیف است. باید به تکلیف عمل کرد.
***
امروز 3 شوال، درست چهل و هفت روز بعد از آخرین حضور «یعقوب»، کنار پیچ کوچه، بچههای محله منتظر «یعقوب» هستند. «یعقوب» هم قول داده که میآید. آفتاب به طور کامل در آسمان پهنا گزیده و تابش تند آن، مستقیم به صورت بچهها میخورد. هیچ چیز چشمگیری به چشم نمیخورد جز سر و صداهایی که از چند خانه آن طرفتر به گوش میرسد.
صدای ریختن قاشق چنگالها در یک تشت پلاستیکی و همهمهای که گاه شیون زنها به آن رنگ میپاشد. و البته عکسهایی که کل کوچه را آذین بسته. «جعفر» که مثل همیشه به دیوار سنگی تکیه داده، سیگار چهارم و پنجمش به ته میرسد، انگشتش را میسوزاند اما انگار که انگشتانش بی حس شده باشد، هیچ واکنشی نشان نمیدهد. مانند مردهای که تازه روح از بدنش جدا شده، رد نگاهش به پیچ کوچه مانده. «حسن» که بی قرارتر از همه طول وعرض کوچه را طی میکند، رو به «مصطفی» که حوصله حرف زدن ندارد و گوشهای کز کرده با بغض میگوید: «مطمئن هستی که میآید؟ «مصطفی» بدون اینکه پاسخ «حسن» را بدهد رویش را بر میگرداند.»
صدای غمبار و مداومی از پیچ کوچه به گوش میرسد. صدا هر لحظه نزدیکتر میشود. «جعفر» به زحمت آب دهانش را قورت میدهد. انگار که از پشت پرده اشک قامت بلند «یعقوب» را میبیند. با انگشت شصت و اشاره، اشک چشمهایش را میگیرد. «یعقوب» واقعا آمده. با صدایی که به زور با بازدمش خارج میشود و به گمان، خودش هم نمیشنود، میگوید: «یعقوب آمد.» کسی جملهاش را بلند و بلندتر فریاد میزند: «یعقوب آمد...یعقوب آمد...» همه نگاهها به سمت «یعقوب» کشیده میشود. صدای ناله و ضجه به آسمان برمیخیزد. روی بامها و دیوارها غلغله میشود و از پیچ کوچه تا چند خانه آن طرفتر که خانه «یعقوب» است، جمعیتی از زن و مرد و کودک به استقبال «یعقوب» میآیند. صدای «لا اله الا الله» با شیون جمعیت، تن زمین و آسمان را میلرزاند. حزن عزا با آتش خشم شعلهورتر می شود. بوی دفاع از حرم میآید.
«جعفر» از جمعیت دور میشود. به دیوار سنگی تکیه میدهد و به این میاندیشد: «زندگی پر از مفهوم عمیق است. جهاد مهمتر است یا شهادت؟» و میرود تا به وظیفهاش عمل کند.
گاهی وقتها میل تکلیف که باشد، عالمی را در سوگ فراغت مینشانی؛ مثل «یعقوب یوسف الدیراوی»؛ جوان هفده ساله عراقی. شهید عطشانی که لحظه وصال با حب علی و ندای یا زهرا به قافله یاران حسین پیوست. خبر شهادتش داغی گران بر دلهای دوستان و خانوادهاش نهاد. از درد فراغش اشکها ریخته شد و جانهای زیادی به آتش کشیده شد. سلام و درود بر او، روزی که به شهادت رسید و روزی که با شهدای عطشان کربلا مبعوث میشود.
به قلم: سیده مریم حسینی
