حریم حرم – میلاد نظری: برای اغلب ما دوستداران شهدا، بارها پیشآمده که با خود آرزو کردهایم که ایکاش ما هم عاقبتی همچون عاقبت شهدا داشته باشیم. ایکاش انتهای داستان زندگی ما نیز با شمیم شهادت، معطر شود و ایکاش همچون شهدا در صحنهی محشر با چهرهای نورانی و روسفید در محضر معبود خویش حاضر شویم. آرزوی شهادت داشتن زیباست و ستودنی، اما خوب است از خود بپرسیم که آیا برای دستیابی به این نقطهی مطلوب آنچنانکه شایسته است تلاش هم کردهایم؟ آیا نباید به خود برگردیم و ببینیم تا چه اندازه زندگیمان، عباداتمان، اندیشهها و اعمالمان رنگ و بوی شهادت دارد؟ و آیا داشتن آرزوی شهادت بهتنهایی کافی است؟ جملهی معروفی از سردار دلها، شهید سلیمانی عزیز، برای ما به یادگار مانده است که مؤید ضرورت پاسخگویی به پرسشهاست؛ ایشان گفتهاند: «تا کسی شهید نبود، شهید نمیشود. شرط شهید شدن، شهید بودن است. اگر امروز بوی شهید از رفتار و اخلاق کسی استشمام شد، شهادت نصیبش میشود. تمام شهدا دارای این مشخصه بودند.».
بهتازگی کتابی با عنوان «حواله عاشقی» خواندم که خاطرات و زندگینامهی «شهید مدافع حرم حسن رجاییفر» را به تصویر میکشد. کتاب حاوی روایتهایی از قول خانواده، دوستان و همرزمان شهید است و انتهای کتاب مزین به دستنوشتهها و وصیتنامهی این مرد خستگیناپذیر است. هر سطر از زندگینامهی این شهید را که میخواندم تحیرم نسبت به شخصیت شهید و افسوسم نسبت به حال و احوال امثال خودم بیشتر میشد. زمانی که آخرین واژههای کتاب را خواندم و آن را بستم، با خود زمزمه کردم: «چقدر فاصله»! چقدر فاصله است از منی که تنها آرزوی شهادت دارم تا اویی که به آرزویش جامه عمل پوشاند. شاید برخی خرده بگیرند که نباید از شهدا چهرهای آسمانی و دور از دسترس ساخت، بهگونهای که رسیدن به مرتبهی آنها برای دیگران ناممکن تلقی شود. اما اگر منصفانه به منش و سبک زندگی این شهید نگاه کنیم به این نکته خواهیم رسید که این شهید همان بوده که باید باشد. به همان اصولی عمل کرده که یک فرد مسلمان شیعه باید به آنها عمل کند. تقوا و ورع را به همان اندازه رعایت کرده که در روایات ائمه اطهار علیهمالسلام بدان توصیه شده است. چهرهای که از شهید در کتاب ترسیمشده است درواقع همان است که یک شیعهی واقعی باید داشته باشد.
بهعنوانمثال از اساسیترین موضوعاتی که یک مؤمن در زندگی باید به آن پایبند باشد، اهتمام به قرائت قرآن، انس و عمل به دستورات آن در زندگی است. این مهم به بهترین وجه ممکن در سیرهی زندگی شهید رجایی فر دیده میشود؛ دوستانش میگویند: «بسیار با قرآن مأنوس بود. هر وقت به خانهاش میرفتیم، میدیدیم رحل قرآنش باز است و حسن داشت قرآن میخواند. باید روزی 50 آیه قرآن میخواند. اگر یک روزش به هر دلیلی فوت میشد، فردا جبرانش میکرد و صد آیه میخواند. یا اگر خانهاش را اجاره میداد، نرخ اجاره را پایین میآورد و با مستأجرش شرط میکرد که در خانهاش قرآن خوانده شود. به نورانیت قرآن دخیل بسته بود.» افزون بر این، شهید از تشویق فرزندانش به انس با قرآن غافل نبود و به این مسئله تا جایی اهمیت داد که هر دو فرزندش حافظ قرآن شدند. نگاه شهید به آیات قرآن سطحی و ظاهری نبود بلکه میکوشید به دستورات آن در متن زندگیاش جامعه عمل پوشانده بود.
او بیشتر حقوقش را صرف فقرا میکرد. در بخشی از دستنوشتههایش آمده است: «خدایا! شبی نبود که به یاد فقرا نباشم. خدایا! دست کسی را که بهسوی من دراز میشد، هیچ موقع و تا حد امکان رد نمیکردم؛ چون خودت دست مرا رد نمیکردی.». این شهید عزیز، نمود عملی آیه «و بالوالدین احسانا» را به نیکویی در رفتارش پیاده کرده بود؛ او برای پدر و مادرش احترام ویژهای قائل بود. اگر پدرش او را از انجام کاری نهی میکرد، حتی اگر بالاترین سود را برایش داشت، انجام نمیداد. اعتقاد داشت حرف پدر واجب است و باید اطاعت کرد.
از دیگر برجستگیهای اخلاقی این شهید آن بود که اگر کاری را شروع میکرد، تا انتها انجامش میداد. دنیا اگر زیرورو هم میشد او دستبردار نبود. در این رابطه یکی از دوستانش میگوید: «دو ویژگی او بیشتر از دیگر صفاتش نظرم را جلب کرده بود: «همت و ارادهی قویاش» که وقتی تصمیم به انجام کاری میگرفت، دیگر دنیا با همهی ناامیدیهایش نمیتوانست او را مأیوس و دلسرد کند؛ و «اخلاص». اخلاصی که او را مثل ماه، زلال و تماشایی کرده بود.»
گاهی برای ما آنقدر خوشامد و رضایت دیگران بااهمیت میشود که کسب رضایت خدا فراموشمان خواهد شد. شهید «رجاییفر»، شخصیتی بود که اهل ریا نبود و کارش را تنها برای رضا خدا انجام میداد. شاید برای همین اخلاصش بود که کارش دیده نمیشد. همکارانش میگویند: «خیلی حرفها پشت او زده میشد چون بارها از جیب خودش برای سازمان خرج کرده بود. خیلیها فکر میکردند او این وسط یکچیزی به جیب میزند؛ درحالیکه او فقط میخواست کار لشکر پیش برود و همهی اینها را برای رضای خدا انجام میداد.»
حُسن خلق این شهید عزیز در جمع خانواده و نزدیکان نیز مثالزدنی است؛ به گواه همسرش، اصلاً در مرامش دل شکستن نبود. به بهانههای مختلف حتی با دست خالی سعی در خوشحال کردن همسر و فرزندانش داشت. بسیار اجتماعی و خوشمشرب بود. یکی از کارهای دلنشینش، شعر گفتنِ بداهه بود. گاهی که حوصلهی شوخی و خوشباشی داشت، شروع میکرد به شعر خواندن. شعرهایش پر بود از کلمات ساده؛ اما محتوای زیبایی داشت. در مهمانیهای خانوادگی، نقطهی طلاییِ جمع بود. البته مسائل شرعی و رعایتهایی داشت که باعث میشد در هر مهمانیای شرکت نکند و وارد هر عروسیای نشود.
این شهید نحوه انجام عباتهایش هم ویژه و ناب بود. در مأموریتها، شبها برای عبادت و راز و نیاز به کنجی خلوت میرفت. کار زیاد و خوراکِ کم داشت. بیداری زیاد و خواب کم داشت. نماز شبش ترک نمیشد، حتی اگر بهشدت خسته و بیرمق بود. دائم الوضو بود و همیشه منور بود به نور وضو. قبل از خواب وضو میگرفت. در ماه رمضان، بعد از اذان، روزهاش را با یک خرما افطار میکرد و بعد نماز مغربش را میخواند. در ماههای دیگر نیز بعضی از روزهای هفته را روزه میگرفت. بعد از نماز صبح دعای عهد میخواند و معتقد بود مؤمن بایستی بعد از نماز صبح بیدار بماند. به نماز اول وقت مقید بود. همیشه بعد از نمازهایش دعا میکرد: «خدایا شهادت را نصیب ما بگردان. خدایا مرگ ما را مرگ حسینی قرار بده.»
مرور زندگینامهی اغلب شهدا نشان از پرکاری و سختکوشی آنان دارد. شهید «حسن رجاییفر» نیز انسان پرکاری بود. یکی از ویژگیهای بارز اخلاقی او خستگیناپذیریاش بود. به گفته همرزمانش در هنگام کار هرگز نمیگفت: «نمیتوانم»، گویی ابزارِ کار در دست او شده بود عصای موسی. همه کاری میکرد؛ تأسیسات، لولهکشی، برق و... اگر هم چیزی نمیدانست، آنقدر تحقیق میکرد تا از زیر و بم آن کار سر دربیاورد. در اوج خستگی و کار هم لبخند از روی لبهایش دور نمیشد. نه غروری داشت، نه کِبری در او راه داشت. باصفا بود و متواضع و خاکی.
در سوریه برای زدن خاکریز سه شب نخوابید. از روزمرگی و تلف کردن وقت، فراری بود. در مأموریتها داوطلب بود و در میدانها پیشرو. پیشقراولِ یاران خودش بود. بهمحض اینکه صدایش میزدند، میرفت و سختترین کارها را انجام میداد. منتظر نمیماند که فقط یک کار را انجام بدهد. دغدغهی استراحت نداشت. اگر کاری برای انجام نداشت، بهسرعت به ردههایی میپیوست که نیاز به کمک داشتند. آنقدر کمکرسانی به دیگران برایش اهمیت داشت که حتی شهادتش هم در این موقعیت رخ داد. زمانِ انتقال شهدا به عقبه بود که به شهادت رسید و درنهایت پیکر او هم همراه بقیهی شهدا در خانطومان جا ماند.
با نگاهی به برجستگیهای اخلاقی و سیرهی زیبای زندگی این شهید، تفاوت راه و مسلک کسی که صرفاً آرزومند شهادت است با شهیدی که بهواقع به آرزویش دستیافته و برای رسیدن به آن کوشیده است، روشنتر خواهد شد. البته همهی آنچه که در خصوص شهید گفته شد، فراتر از آنچه خداوند در قرآن از ما خواسته است نیست. خلاصه کلام آنکه رسیدن به آن نقطهی مطلوب آنچنان هم غیرممکن نیست، کافی است در عمل به دستورات قرآن و رهنمودهای ائمه اطهار علیهمالسلام بهتمامی اهتمام ورزید و کوتاهی نکرد. در آن صورت رسیدن به نقطهی شهادت دور از انتظار نخواهد بود.
