حریم حرم - زینب شعبانی: روایت حضور میدانی مدافعان حرم در جنگ سوریه از زبان کسانی که خود در میانه میدان نبرد حضور داشتهاند به واقعیت نزدیکتر و شنیدنیتر است. در سالهای اخیر بهواسطه انتشار کتابهای متعدد دربارهی شهدای مدافع حرم، تا حدودی این روایتها را از زبان همرزمان شهدا شنیدهایم. در عمده این روایتها، شخصِ راوی به ذکر فداکاریها و قهرمانیهای این مردان بیادعا میپردازد و شخصیت خود راوی در این میان مطرح نیست. گاهی حتی اسمی از همرزم شهید در کتاب آورده نمیشود و اگر سبکِ نگارشِ کتاب شهید بهصورت زندگینامه داستانی یا رمان باشد، خاطرات راوی درباره شهید با روایت دیگر نزدیکان شهید درهمتنیده خواهد شد و نامی از همرزم شهید در میان نیست.
نشر «شهید کاظمی» بهتازگی کتابی با عنوان «بر بلندای حلب» را به قلم «زهرا قربانی» وارد بازار نشر کرده است. در این کتاب، رزمنده مدافع حرم «قاسم قاسمی» با بیان خاطراتش در سوریه، به روایت حضور نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران در نبرد سوریه میپردازد. پیش از چاپ این کتاب، «انتشارات سوره سبز» به چاپ مجموعهای تحت عنوان «روایت عشق» پرداخته بود. هرکدام از کتابهای این مجموعه، مربوط به زندگینامه یکی از شهدای مدافع حرم ارتش است. این گمان میرود که احتمالاً مخاطب در این کتاب، با روایتی متفاوت و صحبتی تازه از حضور تکاوران ارتش جمهوری اسلامی ایران در صحنه نبرد با تکفیریها مواجه خواهد شد. حالآنکه این تصور کاملاً اشتباه است و این کتاب نهتنها حرف جدیدی در این زمینه برای گفتن ندارد، بلکه همان روایتهای بیانشده در کتابهای مرتبط با شهدای ارتش را بدون جذابیت، به صورت ناقص و بعضا با چاشنی تحریف بیان میکند.
از عبارت «روایتی از مقاومت نیروهای ارتش ج.ا.ا مقابل داعش» بر روی جلد کتاب، که در زیرِ عنوان اصلیِ کتاب حک شده است، میتوان دریافت که با روایتی سست و ضعیف در رابطه با موضوع یادشده مواجه هستیم چراکه درگیری اصلی رزمندگان ارتش ایران در سوریه با جبهه النصره بوده است نه داعش! در این درگیریها که مهمترین عملیات آن در 21 فروردین 1395 در جنوب حلب به وقوع پیوست، «چهار گروهان از رزمندههای فاطمیون» و «نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران» در منطقه درگیری حضور داشتند. این درگیریها منجر به شکست جبهه النصره و وارد ساختن تلفات سنگین به این گروه تکفیری شد. نکته دیگر آنکه در این کتاب حتی عنوان «فاطمیون»، که مربوط به مدافعان حرم افغانستان است، نیز بهدرستی نوشته نشده است. در تمامی صفحات کتاب هر جا نامی از این لشکر پرافتخار به میان آمده است بهجای عنوان «فاطمیون» از عبارت «فاطمی» استفاده شده است. بهگونهای که اگر به ملیت این رزمندگان در میان روایتهای کتاب اشاره نشده بود، مخاطب گمان میکرد صحبت از رزمندگان دیگری در میان است.
سبکِ بیان خاطرات در کتاب نیز چنگی به دل نمیزند. راوی در بخشهای متعددی از کتاب قصد دارد از چرایی اعزام رزمندگان ایرانی به سوریه سخن بگوید؛ اما در شیوه بیان این مسئله برای مخاطب چندان موفق نیست. او در کتاب، چندین بار به این نکته اشاره کرده است که مردم امنیت خود را مدیون جانفشانی رزمندگان مدافع حرم هستند، بیان این مطلب بهصورت مستقیم از زبان یک مدافع حرم برای مخاطب چندان خوشایند نیست و موجب دلزدگی او از روایتها خواهد شد؛ بهویژه آنکه راوی بارها در کتاب، از چشمپوشی خود از خوشیهای زندگی در این برهه از زمان و رنج دوری از خانواده سخن میگوید.
هدف اصلی از چاپ این کتاب باید روایتِ چگونگیِ اجرای عملیات تکاوران ارتش و پرداختن به نحوه شهادت شهدا باشد. این در حالی است که این موضوعات دراثنای بیان احساسات راوی و دغدغههای شخصی او به حاشیه رفته است. حجم وسیعی از کتاب، دربرگیرندهی بیان احساسات راوی در مورد اتفاقاتی است که در خلال مأموریتش به سوریه برای او رخ میدهد. درواقع بیش از آنکه به ذکر دلاوریهای رزمندگان و شهدا پرداخته شود، شاهد بیان دیدگاههای شخصی راوی درمورد رخدادهای گوناگون هستیم. ایرادات نگارشی متعددی نیز در کتاب به چشم میخورد. این موضوع نقصهای کتاب را بیشتر نمایان میکند و به نظر میرسد کتاب به یک بازبینی مجدد در زمینهی نگارش نیازمند است.
در این کتاب تلاش شده است که به نحوه اعزام تکاوران ارتش از ابتدای ثبتنام تا بازگشت از صحنه نبرد به خاک کشور پرداخته شود. با این وجود، با عنایت به نکاتی که مطرح کردم، مطالعه این کتاب سود چندانی برایم نداشت. اختصاص بخشهای زیادی از کتاب به مسائل شخصیِ راوی بر حجم صفحات کتاب افزوده بود. این موضوع، مطالعه کتاب را برای من، به عنوان مخاطبی که مشتاق شنیدن شرح حال شهدای ارتش است، ملالآور کرده بود. به کسانی که به دنبال اطلاع از کم و کیف حضور تکاوران ارتش در جنگ سوریه هستند، مطالعه کتابهای مجموعهی «روایت عشق» را پیشنهاد میکنم. این کتابها در قیاس با کتاب «بر بلندای حلب» اطلاعات بیشتر، پرثمرتر و مفیدتری را در اختیار خواننده خواهند گذاشت.
