مستند «لشکر زینبی» گوشهای از دیدارهای متعدد رهبر انقلاب با خانواده معزز شهدای مدافع حرم در پنج سال گذشته را به تصویر کشیده است. این مستند که روایتی از تصاویر منتشرنشده دیدار خانوادههای شهدای مدافع حرم با رهبر معظم انقلاب است، اخیرا از تلویزیون پخش شد. این مستند با تلاش موسسه پژوهشی- فرهنگی انقلاب اسلامی (دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای) و به کارگردانی محسن اردستانی تهیه و تولید شده است. در ماههای اخیر، مستندهایی از دیدارهای رهبر فرزانه انقلاب با اقشار مختلف جامعه از تلویزیون پخش شد که هرکدام در زمان پخش مخاطبان زیادی را به خود جذب و بازخوردهای متفاوتی در رسانهها ایجاد کرد. نکته جالب درباره بازخوردها این بود که این بحثها صرفا محدود به رسانههای رسمی نبود. بسیاری از کاربران فضای مجازی و حتی آنهایی که ظاهری متفاوت داشتند نسبتبه صمیمیت و فضای انتقادی در این جلسات ابراز تعجب کرده بودند.
حالا و پس از پخش چند مستند و مجموعه مستند موفق و متفاوت از دیدارهای مقام معظم رهبری با اقشار مختلف جامعه، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای هدیه تصویری دیگری را در آستانه ماه مبارک رمضان به مردم تقدیم کرده است. پیشکشی با حال و هوای حرم حضرت زینب (س)، مستندی با عنوان «لشکر زینبی» که سکانسهایی از دیدارهای رهبری با خانواده شهدای مدافع حرم را تصویر کرده است. حضرت زینب (س) از ابعاد مختلف شخصیتی خاص هستند. از جمله اینکه بهجرات میتوان ایشان را تنها زنی در دنیا نامید که همزمان فرزند، خواهر و مادر شهید است. حالا فرزندان، خواهران و مادران شهدای مدافع حرم به دیدار امام خویش آمدهاند. «لشکر زینبی» بهسرعت در فضای مجازی واکنشهایی را ایجاد کرد. نکته جالب اینجا بود که شخصیتهای سیاسی از سلایق مختلف مثل دکتر قالیباف، رییس مجلس تا آقای حسامالدین آشنا، مشاور رییسجمهور و شخصیتهای مذهبی، اجتماعی و سیاسی متعدد دیگر درباره «لشکر زینبی» در توییتر صحبت به میان آوردند. موضوع این مستند در دو شب پیش به یکی از ترندهای اصلی توییتر تبدیل شد که همین نشاندهنده اهمیت آن در فضای رسانهای کشور است. برای بررسی بیشتر «لشکر زینبی»، با محسن اردستانی، کارگردان جوان این مستند گپ و گفتی داشتهایم که در ادامه میخوانید.
دیدارهای رهبری که در این مستند آمده مربوط به چه دورهای است؟
این مستند مشخصا روایت دیدارهای سال ۹۲ تا ۹۸ رهبرانقلاب با خانواده شهدای مدافع حرم در حسینیه شماره ۲ بیت رهبری است. ایشان دیدارهای دیگری هم در این قالب داشتهاند اما ما متمرکز روی دیدارهای صورتگرفته در همین حسینیه بودیم.
به چه میزان بهمحتوا و آرشیو دسترسی داشتید؟
هر دیدار یکساعتونیم تا دو ساعت بود و حتی اگر یک ساعت هم بخواهیم در نظر بگیریم، سیوخردهای ساعت از این دیدارها در اختیار داشتم که بیش از یکی، دو بار آنها را دیدم و حتی رافکاتهای مختلف زدیم تا به نسخه نهایی رسیدیم. مثلا مصطفی صدرزاده، یکی از شهدای معروف مدافع حرم، برای مخاطب آشنا با این فضا، کاملا شناختهشده است. در روایت اول مصطفی صدرزاده و بریدههایی از تصاویر مرتبط با او وجود داشت اما بهجای آن ترجیح دادیم تصاویر مرتبط با شهید دیگری را استفاده کنیم که رسیدیم به روایت شهید مولایی که حضرتآقا در فیلم اشاره میکنند سنشان آنقدر زیاد بود که ریششان را کوتاه میکردند تا پذیرفته شوند. حرف اصلی مستند همان است اما تلاش کردیم در روایتهای موازی دست به انتخاب بزنیم.
شما پیش از «لشکر زینبی» مستند مشهور «ملازمان حرم» را هم ساخته بودید؛ چه تفاوتی بین این دو کار وجود دارد؟
پیش از این مستند من تجربه ساخت مجموعه «ملازمان حرم» را داشتم که اصولا برنامهای بود برای آنها که ماجرای مدافعان حرم را قبول داشتند و هدفگذاری آن هم مخاطب ایرانی بود. برخی آن زمان از من میپرسیدند فکر میکنی اگر این مجموعه در کشور دیگری نمایش داده شود، چه واکنشی به آن خواهند داشت؟ من در جواب میگفتم برای آن مخاطبان باید جور دیگری کار کنیم و مستند بسازیم.
بعدها که این مجموعه در یکی از شبکههای تلویزیونی کشور ترکیه پخش شد، بازخوردهای عجیبی از آن گرفتم. در کشوری که نهتنها مدافع حرم ندارد، بلکه دولتش با این جریان مخالفتهایی داشته است. از این منظر میتوانم بگویم این جنس مستندسازی از اساس میتواند برای مخاطب عام در نظر گرفته شود. فضای لبخند، اشک و حماسه در این آثار غالب است و به همین دلیل، مخاطب عام میتواند بهراحتی با آن ارتباط برقرار کند.
اجازه بدهید به «لشکر زینبی» برگردیم! چرا از نرشین استفاده نکردید؟
از نظر فرمی هم نه مانند مستند خوب «در لباس سربازی» از نریشن استفاده کردیم و نه مانند مستند خوب «غیررسمی» مصاحبه داشتم. این صرفا یک انتخاب فرم متفاوت برای مواجهه با یک آرشیو است. سعی کردم ورودیه کار، حدود ۱۰دقیقه ابتدایی به معرفی دشمن و معرفی مدافعان حرم اختصاص پیدا کند که در زمینه اقناع مخاطب هم میتواند موثر باشد. در ادامه روایت، مبانی حضور در این میدان را تبیین کردم و بعد هم سراغ ماجرای حضور اهل سنت در این عرصه رفتم. به نوعی در آغاز استدلالهایی مطرح میشود، در میانه، فضا احساسی میشود و در ادامه از نامهنگاریها فرزندان مدافعان حرم به رهبر انقلاب میگوییم و در پایان هم اشاراتی به انتظار ظهور حضرت موعود؟عج؟ میشود. این اسلوب کلی کار بود که کاملا انتخاب خودم بود.
چطور شد که نسبتبه مستندهایی که نام بردید سراغ فرم روایی متفاوتی رفتید؟
شاید در قسمتهای بعدی، من هم تصمیم بگیرم سراغ راوی، نریشن یا مصاحبه بروم. احساس خودم این بود که اگر نریشن اضافه میکردم، در بخشهای روایت مستند، شعاری میشد. بهجای آن تصمیم گرفتم آنچه مدنظر دارم را در تصویر نشان دهم. مثلا وقتی میخواستم از رفتار پدرانه رهبر انقلاب بگویم، بهجای گفتن، چند لحظه کوتاه را به تصویر درآوردم تا مخاطب مستقیم آن را تماشا کند. مثلا دو پلانی که رهبر انقلاب در آنها دست فرزندان شهدای مدافع حرم را میبوسند، به نظرم مربوط لحظههای بزرگی است که اتفاقا در همین مدت پخش تیزر هم بازتاب قابلتوجهی در فضای مجازی داشته است. این لحظهها کاملا تصویری است و نمیتوان آنها را شرح داد.
ظاهرا برخلاف برخی دیدارهای رهبری با اقشار مختلف که فضای جلسه به خواست ایشان صریح و بعضا انتقادی است، دیدار با خانواده شهدا بیشتر فضایی احساسی دارد؛ درست است؟
اساسا فضای حاکم بر دیدار خانواده شهدا با فضای دیدارهای دیگر مثل هنرمندان که شما به آن اشاره کردید، بسیار متفاوت است. خانواده شهدا بیشتر از جنس حماسه هستند. طرف فرزندش شهید شده اما آمده بگوید اگر دو فرزند دیگر هم داشتم تقدیم میکردم. ارتباط قلبی و عاطفی با رهبری در این دیدارها بسیار مشهود و پررنگ است. گلهای هم اگر مطرح میشود از همین جنس است.
یکی از نکات جالب «لشکر زینبی» این بود که برخلاف تصور مرسوم از دیدارهای رهبری، موقعیتهای صمیمی و حتی سرشار از شوخی هم دیده میشود که برای مخاطب جالب و حتی غافلگیرکننده است؛ همینطور است؟
درست است! همه اینها که گفتید انعکاسی از دیدارهاست. این دیدارها هم حاوی اشک است، هم حاوی لبخند و هم سرشار از دلتنگی برای یار. برخلاف تصوری که برخی دیدارهای رهبری دارند، اتفاقا این جلسات در جاهایی که باید، صریح و انتقادی است و در زمان خودش سرشار از نشاط و حتی شوخطبعی. این نشاندهنده روحیات رهبر انقلاب و جامعیت ایشان در برخورد با اقشار و موضوعات مختلف است.
پس از پخش این مستند از سیما، بازخوردهای زیادی در فضای مجازی ایجاد شد. آنها را دنبال کردهاید؟
بله! خداراشکر پس از پخش «لشکر زینبی» بحث و نظرات متعددی درباره این مستند در فضای مجازی شکل گرفت که به لطف خدا غالبا مثبت بود. دهها توییت و پست درباره این کار از اشخاص حقیقی منتشر شده که از بین آنها تعداد زیادی از افراد شناختهشده سیاسی، مذهبی و اجتماعی نیز دیده میشوند.
مجموعه «این ستارهها» که «لشکر زینبی» قسمت اول آن است، در چند قسمت قرار است تولید شود؟
دیدار رهبر انقلاب با خانواده شهدا از همان سالهای جنگ برقرار بوده و ایشان دیدارهایی در سالهای ریاستجمهوری هم داشتهاند. بیش از قریب به دوهزار خانواده شهید تا به امروز با رهبری دیدار کردهاند که از خیلی از این دیدارها بهویژه دیدارهای دهه۶۰ شاید امروز هیچ تصویر و راشی هم وجود نداشته باشد. بعضی از این دیدارها در محلهها و اماکن عجیبوغریبی رخ داده است؛ مثلا موردی بود که ماشین حضرتآقا امکان ورود به منطقه را در پایینشهر نداشت. برای ادامه همین مجموعه «این ستارهها» طرح تولید حداقل دو قسمت دیگر آماده است و قسمتهای بعدی آن بهمرور تولید خواهد شد.
از آغاز بحران سوریه و حضور مدافعان حرم، رسانههای فارسیزبان بیگانه و برخی افراد داخل کشور انتقادات و بعضا مطالب کذبی نسبتبه حضور ما در سوریه و همچنین فعالیت مدافعان حرم مطرح کردند. فکر میکنید مستندی مثل «لشکر زینبی» و مجموعههایی از این دست چه تاثیری در روشنگری و مقابله با سمپاشیهای رسانههای بیگانه دارند؟
بحث اصلی ما در زمینه تولید است. در حوادث سال۸۸ خاطرم هست که اجتماعات نیروهای انقلابی و حزباللهی گاه پرشمارتر هم بود اما انعکاسی در فضای مجازی پیدا نمیکرد. درحالی فیلمهای طرف مقابل بارها در فضایی مانند یوتیوب بارگذاری و دیده میشد. شرط اصلی، ورود بچههای حزباللهی به میدان است. باید در این میدان سربازی کنیم. این میدان، میدان جنگ است. همان زمان جنگ هم کسی میخواست به جبهه برود، حتما ملاحظات و مشکلات بوروکراسی پیش رویش وجود داشته است. نکتهای که حضرتآقا روی آن بارها تاکید داشتهاند این است که در این مسیر ناامید نشوید و ادامه دهید. ما باید هر کدام در حوزه کاری خودمان بجنگیم. از سوی دیگر، نهادهای متولی هم در زمینه پرورش و هدایت نیروها ضعف جدی دارند. کاش امروز یک مرتضی آوینی داشتیم که به من میگفت، محسن اردستانی، وقتی به سوریه میروی، تو درباره این موضوع کار کن. به دیگری موضوع دیگری را میسپارد.
منبع: روزنامه صبح نو
