معین اصغری: از اولین باری که مؤدب را دیدم، نزدیک به هفت سال میگذرد. صمیمیت و صداقتی که با اوست، کمنظیر است و ادای کسی را درنمیآورد. وقتی کنارش مینشینی، هیچ احساس تکلف نمیکنی و گویی سالهاست که او را میشناسی. روستایی بودنش را در دل تهران حفظ کرده و اصالت دارد. با او گفتگویی ترتیب دادیم و درباره موضوعات مختلف از جمله مدافعان حرم و جایگاه ایشان در ادبیات صحبت کردیم.
*آقای مؤدب! در همه کشورهای دنیا که تاریخی از جنگ و مبارزه و درگیری و انقلابها در حافظه خود دارند، بخش مهمی از ادبیات آن سرزمین را، ادبیاتی شکل داده است که ما در کشورمان به اصطلاح آن را «ادبیات پایداری» مینامیم. چرا با اینکه جنگها و انقلابها ماهیتی سیاسی دارند، اما شاعران و نویسندگان بیتفاوت از کنار آن رد نمیشوند؟
بارها گفتهام و گفتهایم و نوشتهاند و گفتهاند که نوشتن برای ماندن است و ماندن، زیبا ماندن است لاجرم. ادبیات پایداری به زبان ساده روایت ماندن است و زیبا ماندن و به همین خاطر با شعر گره میخورد؛ چرا که هر شعری مجاهدهای است برای ماندن و زیبا ماندن و روایت این مجاهده را نمیتوان از تاریخ بشر جدا دانست که نخستین جدالها و جدلهای بشر را دو برادر رقم زدهاند که یکی میخواست بماند و زیبا بماند و آن یکی نه. لذا تاریخ شروع ادبیات پایداری، همان ساعت افتتاحیه حیات آدمیزادگان بر این کره خاکی است و پایانش هم یحتمل اختتامیه این مسابقه عظیم خواهد بود. در این جریان سترگ، انقلاب اسلامی از ساعتهای پر حیات و پر تپش است و طبیعتا بیانات بزرگان و رهبران انقلاب و وصیتنامهها و نامههای شهیدان و اشک لرزان مادران شهدا همه با هم دامن به آتش همیشه روشن ادبیات پایداری زدند و شاعران امام و امت هم این مجاهده بزرگ را روایت کردند که قطعا امروز در جهان هر جایی که شعلهای از این نخله است، وامدار این طور مقدس است.
*امروز با صفحه دیگری از مقاومت روبهرو هستیم و دوباره مثل روزهای جنگ، تابوت شهید به شهرهایمان میآورند؛ شهدایی که مردم آنها راجامعه هنری مدافعان حرم لقب دادهاند. در این جریان چقدر نقش شعر را جدی و پررنگ میدانید؟
شعر در طول تاریخ همیشه پیشرو بوده و دیگر هنرها به دنبال آن حرکت کردهاند. در دوران معاصر هم به نظر من شعر در صحنهترین هنر است؛ به ویژه در دوران انقلاب، دفاع مقدس و حوادث اجتماعی معاصر. شعر جزء نخستین جریانهای هنری است که حضور خود را در ماجرای مدافعان حرم اعلام کرد و در حال تبدیل شدن به یک جریان تاثیرگذار هنری است. امروز عمده کارهایی که مداحان شاخص درباره مدافعان حرم اجرا کردهاند، مورد حمایت جریان شعر قرار گرفته و به لطف خدا مؤثر هم بوده است. نقش شعر در تبیین حرکت مدافعان حرم هم تاثیرگذار و پررنگ است. با حمایت از شاعران باید به سمتی حرکت کنیم که پیروزیهای رزمندگانمان را در قالبهای هنری و رسانهای تحلیل و تجلیل کنیم تا مبادا پیروزیهای ملموس و حقیقی به خاطر تبلیغات و ابهاماتی که رسانههای استکباری و برخی جریانات مشکوک داخلی ایجاد میکنند، کمرنگ شود.
شعرا میتوانند مدافعانِ مدافعان حرم باشند. به عقیده من شعر میتواند این اتفاق را به خوبی تحلیل کند. الان در خارج از مرزهای کشورمان نبرد بزرگی در حال انجام است که هدفش حفظ ماست. استکبار برای جبران شکستهایش به تبلیغات گسترده روانی در دنیا روی آورده است.
اگر جامعه هنری، به ویژه شاعران ابهامات بوجود آمده را تبیین نکنند، ممکن است خدای نکرده به نتایج بدی منجر شود. آگاهی و مطالعه و رصد مدام حادثهها و واقعهها میتواند برای شاعران زمینه آفرینشهایی باشد که هم معاصریت و حیات شعر آنان را تضمین میکند، و هم نتایج و اثرات اجتماعی متعددی دارد که مجال برشمردنشان در این مختصر نیست.
*به نظر شما در میدان نبرد، شعر تاثیر بیشتری دارد یا گلوله؟
شعری که در حمایت از مدافعان حرم سروده میشود، دو نوع کاربرد دارد؛ اول برای رزمندگان و مجاهدان که در سختترین لحظات با زمزمه آن روحیه دوچندانی میگیرند. من دوستانی در میان مدافعان حرم دارم. یکی از این دوستان تعریف میکرد که یکی از گردانها کارآمدی بیشتری نسبت به باقی گردانها داشت. وقتی بررسی کردیم، دیدیم فرمانده گردان، یعنی شهید «صدرزاده» شعرهایی میساخت و با این شعرها روحیه رزمندگانش را بیشتر میکرد تا کارآمدی بیشتری داشته باشند.
همتراز با این مسئله، شعری است که در پشت جبهه و کیلومترها دور از میدان جنگ اثرگذار میشود. ما در جامعهای زندگی میکنیم که اخبار، حوادث و تحلیلهای مختلفی از جنگ خارج از مرزها منتشر میشود. شعر در این میان نقش تبیینگری دارد تا سره از ناسره مشخص شود. ما درگیر جنگی هستیم که احساسش نمیکنیم. چون دور از مرزهای ما در حال انجام است. این جنگ علیه ما، هویت ما و آرمانهای ماست؛ در حالی که بعضی رسانهها طور دیگری آن را جلوه میدهند. اگر شعر در پشت جبهه به درستی انجام وظیفه کند، سنگری خواهد شد که امنیت روانی رزمندگان نسبت به پشت جبهه را آسوده میکند. من در شب شعری که برای مدافعان حرم برگزار شده بود، حضور داشتم. یکی از جانبازان مدافع حرم میگفت: «من دلم به درد آمده است؛ نه از این زخم که بر دلم است؛ بلکه از اینکه در خیابان کسی من را میبیند، میگوید چقدر پول گرفتی؟!» اینجاست که مسئولیت اهل هنر بیشتر میشود تا مجاهدتهای این عزیزان فراموش نشود.
*از نظر ساختاری چه تفاوتی میان شعر دفاع مقدس و شعری که برای مدافعان حرم سروده میشود، وجود دارد؟
شعر دفاع مقدس جنس خودش را داشت و در زمان و مکان خودش شکل گرفت. به نظر من جریان شعر مدافعان حرم کار پرتپش و زندهای است، چون در حال تولید است. با این حال هنوز نمیشود بر روی زیباشناختی آن داوری کرد. مسلما این شعر با شعری که در دوران دفاع مقدس سروده میشد، فرق دارد. مسلما باید زمان بگذرد تا بعد از یک دوره کوتاه شعرها را دسته بندی کرد. وقتی مجموعه شعرها و گزیدههای شاعران منتشر شود، میتوان تحلیلهای دقیقتری ارائه داد. خدارا شکر که این جریان زنده و در حال تولید اثر است. از شعر خود رزمندگان تا شعرای شاخص ادبیات ما در این خط کار میکنند. به اعتقاد من هر چقدر در این زمینه کار شود، کم است. ما باید عظمت یک حماسه بزرگ را روایت کنیم؛ بهویژه روایت رزمندگان فاطمیون و زینبیون. شما تصور کنید با وجود دشواریهایی که افغانستانیها و پاکستانیها در زندگی خودشان دارند، پا به میدان مبارزه گذاشتند. حماسهای که اینها میآفرینند و نوع حضورشان در جبههها، دستاوردهای بزرگی دارد. از نظر رویکردهای تربیتی میتوانیم قهرمانهای فاطمیون که در حاشیه شهرهای ما زندگی کردند و به عالیترین درجات در میدانهای جنگ رسیدند را به مردن نشان دهیم تا جوان امروز که ممکن است دل سردیهایی برایش پیش بیاید، در این آینه خودش را بهتر ببیند.
*جریان شعر مقاومت – به ویژه مدافعان حرم – چقدر مورد حمایت قرار گرفته است؟
جریان شعر مدافعان حرم نیاز به حمایت و هماهنگی دستگاههای فرهنگی کشور دارد. متاسفانه در این جریان جای یک نگاه کلان سیاستگذار خالی است. ما تا یک دورهای از وجود چنین جنگی خبر نداشتیم. برای همین اطلاعات دقیقی از ابتدای جنگ ثبت نشده است. ضمن اینکه در این مدت هم نهادهای فرهنگی در این زمینه کم کاری کردهاند. در زمان دفاع مقدس خیلی زود ستاد تبلیغات جنگ شکل گرفت و سازمانهای فرهنگی همکاریهای خوبی داشتند. اما در این جریان تنها حرکتهای گاه و بیگاه خودجوشی شکل گرفته است و نظم انسجام درستی ندارد. با این حال کثرت این حرکتها به سطح خوبی رسیده و در حال شکلگیری یک جریان جدی در کشور است. ورود نهاد کتابخانهها به این جریان برای تاثیر گذاری، هدایت و راهبری خیلی مؤثر است و شهرستان ادب هم این دغدغه را از گذشته داشته و به نظرم همکاری این دو میتواند اتفاق خوبی را رقم بزند.
*شما به عنوان مدیرعامل مؤسسه شهرستان ادب که در این سالها توانسته است جای خود را در ادبیات پیدا کند، اقدامی برای گرامیداشت یاد و نام آنها داشته اید؟
پیوند میان شهدای مدافع حرم، شعر و فرهنگ عاشورایی، پیوندی مهم است. ما معتقدیم عاشورا مهمترین میراث شیعه است. در طول تاریخ، مجموعه جهان اسلام از این حرکت تاثیر گرفته است و هر جریان جدی را که دنبال کنیم، ریشهاش به عاشورا میرسد. به نظرم اتفاق مبارکی است که این شب شعرها در محرم برگزار میشود و بر پیوند میان محرم و شهادت طلبی تاکید میشود. همانطور که درصحنه نبرد رزمندگان با تکیه بر نام سیّدالشهدا (ع) در حال جنگ هستند، برای خلق آثار هنری هم باید باید به ماهیت واقعی عاشورا و حضور رزمندگانمان برای دفاع از حرم اهل بیت (ع) توجه شود. حماسهای که این روزها شیعیان در سوریه دارند میآفرینند و ما داریم میبینیم، در واقع ادامه همان تباری است که ریشهاش به عاشورا میرسد. شعر در خدمت جریان مقاومت است. شاعران باید از این قصه بگویند و امیدوارم بتوانیم انجام وظیفه کنیم. خوشحالیم که ما هم توانستیم یک کار ناچیز بکنیم. سال گذشته «جایزه ادبی ابوحامد» طراحی شد و در تابستان امسال از برگزیدهها تقدیر به عمل آمد. امیدواریم ما ادبیاتیها توفیق داشته باشیم از این خونها بگوییم.
منبع: ویژه نامه «مشق عشق در دمشق»
