حریم حرم – محدثه سادات نبییان: ماه رمضان گذشته بود که زمزمه یک خبر، اهالی و دوستداران سینمای ایران را به وجد آورد. خبر حاکی از آغاز فیلمبرداری اثر تازه «دیده بان» سینمای ایران بود؛ «به وقت شام». فیلمی که تنها دو بازیگر ایرانی داشت و از کشورهای لبنان، سوریه، عراق و مصر نیز هنرمندانی میهمان دوربین «ابراهیم» سینمای ایران شده بودند. موضوع فیلم را میشد از نام آن حدس زد، گروهک تروریستی داعش و تحرکات آن در سوریه، رشادتهای مدافعان حرم و ... . حاتمی کیا وعده داده بود این فیلم را به جشنواره فجر میرساند و کسانی که پیگیر آثار او بودند، برای رسیدن ایام جشنواره، روز شماری میکردند. گفتنی است که ابراهیم حاتمی کیا برای ساخت اثر جدیدش سراغ مرکز فیلم و سریال سازمان هنری رسانهای اوج رفت و این مرکز متولی ساخت این اثر شد.
مراحل فیلمبرداری و تدوین همزمان انجام میشد و سرانجام در ۱۹ آذر ۱۳۹۶، پس از ۴ ماه، دو هزار و چهارصدمین پلان این اثر سینمایی در فرودگاه دمشق فیلمبرداری شد تا با پایان فیلمبرداری، «به وقت شام» به سی و ششمین جشنواره ی فیلم فجر برسد. به گفته محمد خزاعی، تهیه کننده این اثر، تمام پروسه تولید این فیلم در ۶ ماه به پایان رسید و این موضوع باعث شد تا هزینههای تولید کاهش شدیدی پیدا کنند. اما حاتمی کیا حاضر نشد حتی یک دلار را صرف همین هزینه به نسبت اندک کند و تمام عوامل سازنده فیلم را از میان ایرانیها انتخاب کرده بود.
به وقت شام برای اولین بار در ۱۱ بهمن ماه ۱۳۹۶ بر پرده نقره ای سینما به نمایش در آمد و در ۲۳ سانس میهمان اکران مردمی جشنواره فیلم فجر سال ۹۶ بود. استقبال بالای مخاطبان این اثر باعث شده بود تا سانسهای فوق العاده بسیاری برای نمایش به وقت شام در نظر گرفته شوند. این فیلم از همان ابتدای اکران خود در جشنواره با انواع نقدها و تحسینها مواجه شد. عدهای به شکل بی رحمانهای به نقد این اثر پرداختند و آن را با فیلمهای اکشن دهه هشتاد درجه ب هالیوود مقایسه کردند، عدهای به آن انگ کمدی بودن زدند و این فیلم را اثری تکرار ناشدنی از جهت فضاحت فیلمنامه در تاریخ سینمای ایران لقب دادند. اما وقتی در تاریخ بیستم بهمن ماه، نظر سردار محبوب ایرانی، حاج قاسم سلیمانی که گفت «فیلم به وقت شام مرا به گریه انداخت. از طرف مجاهدان و رزمندگان از حاتمی کیا تشکر می کنم.» در مورد فیلم منتشر شد، دیدگاه عده کثیری از مردم و مسئولان، نسبت به این فیلم تغییر کرد.
این، نظر کسی بود که با تمام وجودش بحران شام را لمس کرده بود و با تلاش بی وقفه او و همرزمانش در محور مقاومت اسلامی بود که سیطره داعش در سوریه و عراق به پایان رسید.
به وقت شام در جشنواره سیوششم فیلم فجر سیمرغ بهترین کارگردانی را از آن خود کرد و همچنین برنده جایزه سینمایی ققنوس شد. اما صحبتهای آتشین ابراهیم، هیاهوی زیادی در کاخ جشنواره به راه انداخت!
با اکران به وقت شام بار هجمه ها علیه حاتمی کیا آغاز شد. او را فیلمساز ارگانی خواندند. ظاهرا عدهای خاص از این موضوع ناراحت بودند که چرا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باید متولی ساخت فیلم حاتمی کیا باشد. اما حاتمی کیا ساکت ننشست و در اکرانهایش گریزی به این ماجرا زد. او گفت که ترجیح میدهد برای اندیشه این مردم، از بیت المال خودشان فیلم بسازد تا اینکه بخواهد بودجه فیلمهایش را از طریق بانک یا بخش فرهنگی سفارت یک کشور غربی در ایران تامین کند. اما متاسفانه اندیشه یخ زده و دگم عدهای روشنفکر نما این را نمیپذیرفت و انواع تهمتها و انتقادهای ناروا را به سمت این فیلمساز روانه داشت.
عدهای حتی فیلم به وقت شام را تحریم کردند. در حالی که به راستی در موقعیت کنونی کشور و منطقه، چه هزینه ای برای ساخت فیلم رواتر از هزینه کردن برای ساختن روایتی در مورد داعش و مقاومت اسلامی است؟ متاسفانه این دیدگاه، ناشی از اندیشههای سکولار و از جنس «هنر برای هنر» است و با هنر متعهد و «هنر برای اعتقاد» بیگانه است. افرادی هستند که فقط منتظرند اثری در تقابل با عقیده آنان تولید شود و آنگاه هجمه را علیه آن آغاز کنند! بدون آنکه واقعا اطلاعات جامعی در باره موضوع آن اثر داشته باشند! فقط کافیست متولی تولید آن کسانی باشند که این افراد علیهشان موضع گیری های خاصی دارند! هر چند که شاید واقعا ابلهانه باشد اگر کسی علیه متولیان امنیت وطن خود موضع بگیرد! اما به راستی از روشنفکرنمایان ایرانی هر کاری بر میآید!... مثلا اینکه اشک های مخاطبان به وقت شام را نادیده بگیرند و بگویند اگر میخواهید یک دل سیر بخندید، به وقت شام را در سینما ببینید!
بسیاری از آنها به شخصیت پردازی داعشیان فیلم اعتراض داشتند که ناشی از عدم آشنایی آنها با داعش، تفکرات آن و سایر گروهکهای تروریستی است. در جریان نگارش فیلمنامه و ساخت به وقت شام، دکتر یاسر قزوینی حائری ، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران و پژوهشگر رسانهای گروههای افراطی، مشاور حاتمی کیا در امور داعش بود و به راستی فیلم، به خوبی تشتت آراء میان افراد این گروهک را به صورتی نمادین به تصویر کشیده است. از عشیرههای بومی که فریب این گروهکها را خوردند و به وهابیت گرویدند، تا آنهایی که از قلب اروپا به داعش پیوستند و مسئول تبلیغات و عملیاتهای انتحاری آنان شدند. به گفته تهیه کننده فیلم، تک تک شخصیتهای داعشی در فیلم ما به ازای واقعی داشتند. از طلحه بلژیکی تا ابوشیشانی و حتی ام سلما! فیلم به وقت شام به خوبی داعش را برای قشر خاکستری جامعه به تصویر میکشد. با ارائه تصاویری رئال از شخصیت یونس(هادی حجازی فر) و علی (بابک حمیدیان) قصه را برای هر نوع عقیدهای که تنها ذره ای حس انسان دوستانه در وجودش داشته باشد باور پذیر میکند.
عدهای نیز به زمان ساخت فیلم انتقاد داشتند و معتقد بودند حالا که سیطره داعش در سوریه به پایان رسیده است دیگر وقت فیلمسازی راجع به این پدیده نیست! اما این نهایت سطحی نگری است. چرا که شاید به همت مدافعان حرم و دلاوریهای سربازان مقاومت اسلامی، اکنون داعش قدرت آنچنانی در سوریه نداشته باشد، اما داعش به پایان نرسیده است و هنوز گروهکهای تکفیری بسیاری همچون داعش در سرتاسر دنیا به فعالیت میپردازند. باید از این دسته پرسید اگر امروز در هالیوود در مورد جنگ ویتنام فیلم بسازند، باز همین انتقاد را به آنها خواهند داشت؟!
با این همه به وقت شام مسیر خود را در پیش گرفت و برای اولین بار در تاریخ ۲۸ بهمن ۹۶ اکران خارجی را در برلین تجربه کرد. تا به حال ۵ کشور خواستار اکران به وقت شام شده اند که ژاپن یکی از آنهاست. این فیلم با قرار گرفتن در لیست اکران نوروزی، از ۲۳ اسفند ماه اکران نوروزی خود را ۲۷ سینما در سرتاسر کشور آغاز کرد و به دلیل استقبال بالای مردم دهها سانس فوق العاده را در سالن های مختلف به خود اختصاص داد. در حالی که تنها پس از ۱۵ روز از آغاز ثبت نام دانشگاهها برای اکران به وقت شام، ۴۶۰ دانشگاه برای این اکران ثبت نام کردند، در ۲۷ فروردین ماه ۱۳۹۷ افتتاحیه اکران دانشگاهی به وقت شام در دانشگاه تهران برگزار شد و این فیلم در نزدیک ۵۰۰ دانشگاه در سراسر کشور به اکران در آمد.
حالا پس از گذشت نزدیک به دو ماه از اکران نوروزی، فیلم به وقت شام پر مخاطب ترین فیلم سال ۱۳۹۷ شناخته میشود و فروش آن به بیش از ۱۱ میلیارد تومان رسیده است و این میزان فروش یعنی این مردم هستند که باور پذیر بودن یا نبودن یک اثر را تعیین میکنند. وقتی در سینما روی صندلیات میخکوب میشوی و با سکانس به سکانس فیلم همذات پنداری میکنی، علی قصه را درک میکنی، یونس فیلم را میشناسی، در پالمیرا خون گریه میکنی و صدای اشک مادران، هوای سالن سینما را باران زده میکند، یعنی فیلم به وقت شام را باید در سینما ببینی! و این باید را مردم به خوبی درک کرده اند که بزرگترین حامی اثر «دیده بان» سینمای ایران شده اند.
اغلب منتقدان به کیفیت ساخت به وقت شام اعتراف میکنند و این درحالی است که به وقت شام یک اثر هنری تمام ایرانی است! بسیاری از مخاطبان آن نیز معتقدند به وقت شام باید در دنیا اکران شود و شایسته این مقام است. باید حقایقی را بین مردم جهان فاش کند.
سینمای امروز ایران، تشنه روایتهایی است که این چنین قهرمانهای حقیقی تاریخ را به مردم بشناسانند. باید در سینمای انقلاب به وقت شامهای بسیاری تولید شوند تا دنیا بداند تا انقلابیها زنده اند، تا مقاومت اسلامی نفس میکشد، هرگز تکفیری ها و دیوانههای مجنون شده از افیون ثروت و قدرت پوشالی، «به وقت محورهای مقاومت اسلامی و ام القرای شیعه» را تجربه نخواهند کرد!
